23 3

حقوق تربیتی کودک در اسلام

نام نویسنده : محمدعلی حاجی‌آبادی
انتشارات : پژوهشگاه حوزه و دانشگاه
حقوق تربیتی کودک در اسلام

این کتاب مشتمل بر سه فصل با عناوینی همچون: ماهیت و قلمرو حقوق تربیتی کودکان و تضمین‌های ناظر به آن، مبانی حقوق تربیتی کودکان، حقوق کودک در حیطه‌های گوناگون تربیتی با نگاه به مبانی خاص آنها است.

این کتاب می‎کوشد موضوع بسیار مهم و حیاتی تربیت را از منظر متون اسلامی را بررسی کند؛  البته تدوین نظام جامع حقوق تربیت کودک در اسلام تنها به آموزه‏های تصریح‌شده در متون معتبر اسلامی محدود نمی‏شود و آنچه عقل سلیم بشری بر آن اجماع دارد، نیز موردپذیرش اسلام به‌عنوان یک مکتب تربیتی است؛ به سخن دیگر منبع نظام حقوق تربیتی اسلام به قرآن، سنت و سیره پیامبر و اهل‌بیت محدود نمی‎شود و استفاده از رهیافت‏های علمی و تجربیات معتبری که مخالفت قطعی با آموزه‏های شرعی ندارد، نیز از دیدگاه دینی معتبر اسلامی، از منابع علمی معتبر و رهیافت‏‎های فکری اندیشمندان مسلمان است که در چارچوب‏ها و با روش استنباط اسلامی استفاده می‎شوند. ولی تکیه این کتاب بیشتر بر متون اسلامی است.

نویسنده در این کتاب بر این باور است که استخراج و تدوین حقوق تربیتی کودکان هرگز به معنای آن نیست که در عمل هم باید تربیت کودکان شکل و صبغه حقوقی به خود بگیرد، حق تعلیم و تربیت کودکان نباید از ضمانت اجرای قوی خود که همانا عشق و دلدادگی والدین و مربیان است، جدا شود. استخراج این حقوق راهی است به‌سوی آشناسازی بیشتر والدین و مربیان، دولتمردان و جامعه با وظایف و مسئولیت‎های خطیری که نسبت به تربیت کودکان دارند. این‌یک واقعیت است که جهان کنونی بیشتر جهان قواعد و مقررات نوشته و مکتوب است تا قواعد و مقررات نانوشته بسیار معتبر و لازم‌الاجرایی که در ضمیر انسان‌های گذشته در باب تربیت کودک وجود داشت.

حق کودک در یادگیری معارف و علوم دینی، نقش تربیت اخلاقی در تحقق امنیت، نظم و سعادت اجتماعی برای کودک و جامعه، حق برخورداری از روابط عاطفی صحیح و مطلوب، حق بهره‏مندی کودک از آموزش‎های لازم در کم و کیف بروز عواطف، ازجمله مباحث مطرح شده در این کتاب هستند.

در مقدمه این کتاب آمده است که:  در سده اخیر، به‌ویژه در دهه معاصر، مباحث مربوط به حقوق کودکان، اذهان اندیشمندان و صاحب‌نظران و بشردوستان را به خود مشغول داشته است؛ نویسندگان بسیاری دراین‌باره قلم‌زده‌اند، اعلامیه‌ها و بیانیه‌هایی از سوی مجامع گوناگون ملی، منطقه‌ای و بین‌المللی صادرشده و سازمان‌ها و نهادهایی برای حفاظت و حمایت از حقوق کودکان تأسیس‌شده است. این همه، در کنار همه مباحثی است که پیرامون حقوق بشر مطرح است؛ گاه نگاه به کودک به‌عنوان یک انسان و با قطع‌نظر از نیازها و اقتضائات جسمی و روحی او در دوران کودکی است و گاه توجه به کودک با توجه به موقعیت و وضعیت او در مرحله‌ای از عمر است که از آن به طفولیت و کودکی تعبیر می‌شود.

باوجود این مباحث یادشده، حقوق کودکان بحث بیشتری می‌طلبد؛ زیرا گرچه امروزه در این امر که حیات بشر و حقوق او متأثر از خواست‌ها، نیازها، ویژگی‌ها، اقتضائات و خصایص فکری و روحی اوست، تردیدی نیست و نیز بر این عقیده که دوران کودکی پایه و اساس عمر انسان محسوبم‌ شود و شخصیت انسان در بزرگ‌سالی مرهون رشد و چگونگی تكوین شاکله او در کودکی است، نوعی اتفاق‌نظر وجود دارد؛ اما به لحاظ فاصله گرفتن بشر از منبع عظیم وحی و آموزه‌های گران‌سنگ پیامبر و اهل‌بیت و حاکمیت بینش مادی و لائیک بر فضای فکری، سیاسی و اجتماعی جامعه بشری، گستره و عمق مباحث حقوقی همچنان ناکاویده، مبهم و ناقص باقی مانده است. این مسئله به‌ویژه در بعد حقوق تربیتی انسان، و به‌ویژه کودک، بیشتر محسوس و ملموس است؛ زیرا در باب ضرورت و اهمیت تعلیم و تربیت کودک جای هیچ تردیدی نیست، به‌گونه‌ای که برخی انسان شدن آدمی را مرهون تعلیم و تربیت او دانسته‌اند و بی تعلیم و تربیت، آدمی را حیوانی وحشی بیش نخوانده‌اند.

تحقیق و پژوهش درباره حقوق تربیتی کودک از چند جهت ضروری است. نخستین جهت، که در ادامه توضیح بیشتر آن خواهد آمد، آن است که جز چند مقاله و چند صفحه از کتاب‌هایی که به‌طورکلی درباره حقوق کودک از دیدگاه اسلام نوشته‌شده‌اند، متن دیگری وجود ندارد و نوشته‌های موجود نیز کاستی‌های قابل‌توجهی دارد، ازاین‌رو لازم است درباره این موضوع مهم تحقیق شود... .

پرسش اصلی کتاب حاضر آن است که حقوقی که اسلام برای تعلیم و تربیت کودکان در ساحت‌های گوناگون آن به رسمیت شناخته است کدام‌اند؟ پاسخ به این سؤال متضمن یافتن پاسخ، یا پاسخ‌هایی برای پرسش‌های ذیل است:

- معنا و مفهوم حقوق تربیتی کودک چیست؟ - ویژگی‌های حقوق تربیتی کودکان کدام‌اند؟ - در متون اسلامی چه تضمین‌هایی برای حقوق تربیتی کودکان در نظر گرفته‌شده است؟ - حقوق تربیتی کودکان ازنظر اسلام بر چه مبناهایی استوار است؟

- چه حقوقی برای تربیت کودک در نظر گرفته‌شده است؟ هدف نگارنده کتاب، استخراج حقوق تربیتی کودک از نظر اسلام است. در این راستا تعیین و تبیین مبانی حقوق تربیتی کودک از منظر اسلامی، هدف دوم و میانه این کتاب به شمار  می‌آید. مقایسه مبانی حقوق تربیتی کودک از دیدگاه اسلام با آنچه در اعلامیه‌ها و بیانیه‌های بین‌المللی آمده نیز هدف دیگر ما در این کتاب است.

تحقیق بنیادی این کتاب بر اساس منابع موجود کتابخانه‌ای و با استخراج گزاره‌های ناظر به حقوق تربیتی کودک، برحسب معنا و مفهوم ارائه‌شده از حقوق تربیتی کودک و تحلیل آنها، به طبقه‌بندی منطقی آنها می‌پردازد. آنچه درروش شناسی این تحقیق مهم است، کیفیت استنباط حقوق از متون دینی است؛ برحسب معنایی که در فصل آینده از حق‌وحقوق ارائه خواهیم کرد، از شیوه‌های ذیل برای استخراج حقوق تربیتی کودکان از متون اسلامی، یعنی قرآن و کتاب‌های روایی معتبر بهره برده‌ایم:

الف) تصریح متون دینی به آنچه حقوق تربیتی کودکان به‌حساب می‌آید. البته این امر که چه چیزی تربیت هست و چه چیزی در زمره تربیت کودکان محسوب نمی‌شود به نوع برداشت ما از واژه تربیت بستگی دارد. در فصل آینده واژه تربیت و حقوق تربیتی و معناهایی که این دو اصطلاح می‌توانند داشته باشند بیان‌شده و معنای مورد نظر ما از آنها نیز مشخص خواهد شد.

ب) برحسب معنایی که از اصطلاح تربیت و حق تربیتی اراده می‌شود، ممکن است در روایات به واژه حق تصریح نشده، و واژه حق یا حقوق به کار نرفته باشد ولی از اموری در ارتباط با تعلیم و تربیت کودکان سخن گفته باشد و به‌نوعی بر رعایت آنها تأکید کرده باشد (خواه تأكید به حدی باشد که از آن وجوب فهمیده شود، یا استحباب) یا از عدم رعایت آنها نهی شده باشد (خواه حرمت استفاده شود، خواه کراهت). این‌همه بیانگر آن است که کودک شایستگی و استحقاق این‌گونه امور را دارد و حق اوست.

ج) گاه در متون دینی اموری در ارتباط با تعلیم و تربیت انسان بیان شده است که اختصاصی به کودک ندارد، ولی نسبت به کودکان به لحاظ ویژگی‌ها و شرایط آنان اهمیت بسیار بیشتری دارد، این امر نیز ما را به حقوق تربیتی کودکان رهنمون می‌شود.

هشتمین مظلوم

هشتمین مظلوم

ماه صفر به پایان می‌رسد. شهادت امام هشتم در آخرین روز این ماه، پایان دو ماه سوگورای است. از آغاز محرم، سرشک غم باریده‌ایم، تا عاشورا، اربعین، بیست‌وهشتم صفر و سرانجام روز شهادت حضرت رضا(ع). اینک جهان تشیع در سوگ غریب خراسان است، والامردی که در راه آرمان و برای کسب خشنودی حضرت حق، شکیبا و استوار، رضای الهی را به جان پذیرفت و رهروان طریق توحید را تا رسیدن بر قله‌های شرف و وادی رستگاری رهنمون شد. هشتمین مظلوم، عصارۀ ایمان و هدف، آمیزه‌ای از دانش و تقوا، عبادت و بینش، مبارزه و پایداری و اراده و همت بود. او، هر چند در اوج عزت و جلال، اما اسیر ظلم مأمون بود؛ آن‌گونه که گاهی از خدایش، مرگ می‌طلبید. آه از آن انگور مسموم، که رضای آل محمد علیهم السلام را به رضوان برد! وای از آن زهر جفا که امام جواد را یتیم کرد!

پیام رهبر انقلاب درپی ترور دانشمند هسته‌ای و دفاعی شهید محسن فخری‌زاده

پیام رهبر انقلاب درپی ترور دانشمند هسته‌ای و دفاعی شهید محسن فخری‌زاده

حضرت آیت‌الله خامنه‌ای در پیامی با تبریک و تسلیت شهادت و فقدان دانشمند برجسته و ممتاز هسته‌ای و دفاعی جناب آقای محسن فخری‌زاده، بر مجازات قطعی عاملان و آمران این جنایت و همچنین لزوم پیگیری تلاش علمی و فنی این شهید تأکید کردند. متن پیام رهبر انقلاب اسلامی به این شرح است: بسم الله الرّحمن الرّحیم دانشمند برجسته و ممتاز هسته‌ئی و دفاعی کشور جناب آقای محسن فخری‌زاده به دست مزدوران جنایتکار و شقاوت‌پیشه به شهادت رسید. این عنصر علمی کم‌نظیر جان عزیز و گرانبها را به خاطر تلاشهای علمی بزرگ و ماندگار خود، در راه خدا مبذول داشت و مقام والای شهادت، پاداش الهی اوست. دو موضوع مهم را همه‌ی دست‌اندرکاران باید به جِدّ در دستور کار قرار دهند، نخست پیگیری این جنایت و مجازات قطعی عاملان و آمران آن، و دیگر پیگیری تلاش علمی و فنی شهید در همه‌ی بخشهائی که وی بدانها اشتغال داشت. اینجانب به خاندان مکرم او و به جامعه‌ی علمی کشور و به همکاران و شاگردان او در بخشهای گوناگون، شهادت او را تبریک و فقدان او را تسلیت میگویم و علو درجات او را از خداوند مسألت میکنم. سیّدعلی خامنه‌ای ۸ آذرماه ۹۹