سه شنبه 08 خرداد 1397 در 20:10
23 3
سه شنبه 08 خرداد 1397 در 20:10

شیوه‌ها و شرایط مطالعه

محمد معینی خواه، معاون دبیرستان دورۀ اول پسرانه توحید قم

مطالعه یکی از راه‌های رسیدن به کمال و درجات علمی و فرهنگی است.

شیوه‌ها و شرایط مطالعه

در فرهنگ لغات، مطالعه به معنای نگریستن به هر چیز برای واقف شدن به آن، تأمل، تفکر و اندیشه آمده است. امروزه بخشی از وقت افراد صرف مطالعه می‌شود، ولی اغلب به علت آشنا نبودن با شیوه‌های صحیح مطالعه، زمان زیادی تلف‌شده و از اشتیاق افراد به مطالعه کاسته می‌شود، ضمن اینکه هر نوع خواندن، مطالعه تلقی نمی‌شود، برای مثال: فروشنده‌ای که صورت‌حساب فروش روزانه‌اش را مرور می‌کند یا دانش‌آموزی که کتاب‌های مدرسه‌اش را می‌خواند، درواقع نوعی انجام‌وظیفه و رسیدگی به امور روزمره بوده و مطالعه محسوب نمی‌شود. مطالعه هنگامی است که فرد تنها به خاطر علاقه و احساس نیاز در راستای هدفی مشخص کتابی به دست گیرد و آن را با اشتیاق بخواند. مطالعه، فرآیند پیچیده‌ای است که در آن، خواننده پیامی که با زبان تصویری – نوشتاری توسط نویسنده، رمزگذاری شده است را در درجات مختلفی، بازسازی می‌کند. چیزی جز ارتباط صورت شنیداری با صورت دیداری مرتبط با آن نیست.

مطالعه یکی از راه‌های رسیدن به کمال و درجات علمی و فرهنگی است. انسانی که همواره مطالعه را جزو یکی از امور خود قرار داده در هر زمینه اطلاعات لازم را جهت کسب نادانسته‌ها و بسیاری از مجهولات پیرامون خود کسب می‌کند و آن‌ها را جهت تحقق اهداف خود بکار می‌برد. همۀ افراد در طول زندگی فردی و اجتماعی خویش ناخودآگاه با مجهولاتی روبه‌رو خواهند شد که جهت کشف این ابهامات ناگزیر به تحقیق و مطالعه در منابع مختلف برمی‌آیند.

امروزه تحولات و دگرگونی‌هایی که در ساختار جوامع و ابعاد زندگی انسان‌ها به وجود آمده و نیز پیدایش اختراعات و اکتشافات و فناوری‌ها همه و همه حاصل اندیشه، تفکر، تحقیق و مطالعاتی است که بشر در طول تاریخ نسبت به ناشناخته‌ها داشته و همین مسئله اهمیت مطالعه و تحقیق را بیش‌ازپیش آشکار می‌سازد.

یادگیری

از مهم‌ترین موارد در مطالعه، یادگیری مطالب است. یادگیری به دو صورت انجام می‌شود: مستقیم و غیرمستقیم.

یادگیری مستقیم:

یعنی شخص مطلبی را می‌خواند و به ذهن می‌سپارد و درزمانی که نیاز دارد آن‌ها را از قفسه‌های ذهن خود خارج نموده، مورد بهره‌برداری قرار می‌دهد.

یادگیری غیرمستقیم:

یادگیری فرد از رفتار و کردار و آثار به‌جا گذاشته‌شده از دیگران را شامل می‌شود. در اینجا برای یادگیری بهتر، چند روش که یادگیری را آسان‌تر و ماندگاری در حافظه را طولانی‌تر می‌کند، ذکرشده است:

1) مطالبی را که قرار است مطالعه کنید، ابتدا به‌طورکلی مرور کرده و عناوین، سرفصل‌ها و تیترهای درشت را موردتوجه قرار دهید. در مورد اینکه در آن فصل راجع به چه مطلبی بحث شده فکر کنید، چون ذهن انسان وقتی در مقابل سؤالی قرار می‌گیرد کنجکاو شده و آمادگی پیدا می‌کند تا مطلب را بهتر و راحت‌تر بپذیرد.

2) در حاشیه و کنار قسمت‌های مهم علامت‌گذاری نموده و نکات مهم را بین پرانتز یا گیومه قرار دهید، یا اینکه عناوین اصلی را روی کاغذ بنویسید. از خط کشیدن زیر سطور پرهیز نمایید.

3) در هنگام مطالعه برای خودتان، یادداشت‌برداری نمایید. توصیه می‌شود برای یادداشت‌برداری از فیش‌های تحقیق استفاده نمایید. مطالب را به زبان خود خلاصه‌نویسی کرده و آن‌ها را برای خودتان بیان کنید.

4) به یاد داشته باشید که مطالب خوانده‌شده، برای آنکه خوب در حافظه جای بگیرند، نیاز به زمان‌دارند.

5) علت عمدۀ فراموشی تداخل آموخته‌های قبلی است، به این صورت که اگر مطلبی را بخوانید و بلافاصله شروع به خواندن مطلب دیگری کنید، مطالب دوم در مطلب قبلی تداخل ایجاد خواهد کرد. در صورت امکان پس از یادگیری مطلب حتماً استراحت کنید. بکار بردن آموخته‌ها در موقعیت‌های مناسب، باعث می‌شود تا کمتر فراموش شوند.

6) هنگام مطالعه، سؤالاتی را برای خود مطرح نموده و سعی کنید پاسخ آن‌ها را در بین مطالب پیدا کنید، بهتر است این سؤالات درجایی یادداشت شوند.

7) آموخته‌های خود را بکار ببرید. کسانی که آموخته‌های خود را در موقعیت‌های خوب بکار می‌برند و از آن‌ها استفاده می‌کنند کمتر به فراموشی گرفتار می‌شوند.

8) سعی کنید از نقشه‌ها، تصاویر و نمودارها حداکثر استفاده را ببرید و آن‌ها را به‌دقت مطالعه کنید.

9) آرامش فکری داشته باشید و عوامل مزاحم را حذف نمایید، منظور این است که افکار بی‌فایده، کشمکش‌های درونی با دیگران افکار ذهنی آزاردهنده را به هنگام مطالعه کنار بگذارید.

زمان و مکان مطالعه

در درجه اول مطالعه را باید کاری روزمره و مداوم تلقی کرد. بدون شک بهترین وقت برای مطالعه زمانی است که فرد به‌اندازه کافی استراحت کرده و اعضا و جوارح، آمادگی کامل برای پذیرش مطالب داشته باشند. بهترین زمان صبح اول وقت و قبل از طلوع فجر هست. معمولاً پس از یک ساعت مطالعه، کارایی انسان کاهش می‌یابد؛ لذا در زمان‌های معین، به مدت کوتاهی استراحت لازم است. مکان‌های عمومی و مخصوص مثل کتابخانه‌ها که همۀ افراد در حال مطالعه هستند، یکی از مکان‌های مناسب برای این کار هست. اتاق مخصوص مطالعه، اتاق شخصی در منزل، یا مکانی آرام و به‌دوراز مزاحمت که دارای نور، دما و فضای مناسب باشد نیز می‌تواند برای مطالعه مورداستفاده قرار گیرد. محل نشستن فرد نیز بایستی نه خیلی راحت باشد و نه ناراحت‌کننده باشد.

پنج روش مطالعه

1) خواندن بدون نوشتن: خواندن بدون نوشتن روش نادرست مطالعه است. مطالعه فرآیندی فعال و پویا است و برای نیل به این هدف باید از تمام حواس خود برای درک صحیح مطالعه استفاده کرد. باید با چشمان خود مطالب را خواند، باید در زمان موردنیاز مطالب را بلندبلند ادا کرد و نکات مهم را یادداشت کرد تا هم با مطالب موردمطالعه درگیر شده و حضوری فعال و همه‌جانبه در یادگیری داشت و هم در هنگام موردنیاز، خصوصاً قبل از امتحان، بتوان از روی نوشته‌ها مرور کرد و خیلی سریع مطالب مهم را مجدداً به خاطر سپرد.

2) خط کشیدن زیر نکات مهم: این روش شاید نسبت به روش قبلی بهتر باشد ولی روش کاملی برای مطالعه نیست چراکه در این روش بعضی از افراد به‌جای آنکه توجه و تمرکز به روی یادگیری و درک مطالب داشته باشند ذهنشان معطوف به خط کشیدن زیر نکات مهم می‌شود. حداقل روش صحیح خط کشیدن زیر نکات مهم به این صورت است که ابتدا مطالب را بخوانند و مفهوم را کاملاً درک کنند سپس زیر نکات مهم خط بکشند نه آنکه در کتاب به دنبال نکات مهم بگردند تا زیر آن خط بکشند.

3) حاشیه‌نویسی: این روش نسبت به دو روش قبلی بهتر است ولی بازهم روشی کامل برای درک عمیق مطالب و خواندن کتب درسی نیست ولی می‌تواند برای یادگیری مطالبی که از اهمیتی چندان برخوردار نیستند مورداستفاده قرار گیرد.

4) خلاصه‌نویسی: در این روش شما مطالب را می‌خوانید آنچه را که درک کرده‌اید به‌صورت خلاصه به روی دفتری یادداشت می‌کنید که این روش برای مطالعه مناسب است و از روش‌های قبلی بهتر هست؛ چراکه در این روش ابتدا مطالب را درک کرده سپس آن‌ها را یادداشت می‌کنی؛د اما بازهم بهترین روش برای خواندن نیست.

5) کلید برداری: کلید برداری روشی بسیار مناسب برای خواندن و نوشتن نکات مهم است. در این روش شما بعد از درک مطالب، به‌صورت کلیدی کوتاه‌ترین، راحت‌ترین، بهترین و پرمعناترین کلمه‌ای است که با دیدن آن، مفهوم جمله تداعی شده و به خاطر آورده می‌شود را انتخاب و به ذهن می‌سپارید.

شیوه‌های صحیح مطالعه

آیا تاکنون به این موضوع فکر کرده‌اید که هنگام مطالعه از چه روشی استفاده می‌کنید؟

یک روش مطالعۀ صحیح و اصولی می‌تواند بسیاری از مشکلات تحصیلی را از بین ببرد. بررسی‌های به‌عمل‌آمده گویای آن است که افرادی که درزمینۀ تحصیل موفق بوده‌اند، روش صحیحی برای مطالعه داشته‌اند.

یادگیری مسئله‌ای است که در سراسر طول زندگی انسان به‌ویژه در دوران دانش‌آموزی و دانشجویی اهمیت زیادی دارد؛ چراکه دانش‌آموزان همیشه در معرض امتحان و آزمون قرار دارند و موفقیت در آن آرزوی بزرگشان است.

شاید به افرادی برخورده باشید که می‌گویند: همۀ کتاب‌ها و جزوه‌ها را می‌خوانم؛ اما موقع امتحان آن‌ها را فراموش می‌کنم، یا من استعداد درس خواندن را ندارم؛ چون بااینکه همۀ مطالب را می‌خوانم؛ اما همیشه نمراتم پایین است یا ... . بسیاری ازاین‌گونه مشکلات به نداشتن یک روش صحیح برای مطالعه بازمی‌گردد. عده‌ای فقط به حفظ کردن مطالب اکتفا می‌کنند، به‌طوری‌که یادگیری معنا و مفاهیم را ازنظر دور می‌دارند. این امر موجب فراموش‌شدن مطالب بعد از مدتی می‌شود، درواقع آنچه اهمیت دارد یادگیری معنا و مفهوم است، چیزی که نمی‌توانیم و نباید از آن دورباشیم.

برای آنکه مطلبی کاملاً آموخته‌شده و با اندوخته‌های پیشین پیوند یابد، باید حتماً معنا داشته باشد، در این صورت احتمال یادگیری بیشتر و احتمال فراموشی کمتر خواهد شد؛ بنابراین قبل از اینکه خود را محکوم کنیم به نداشتن استعداد درس خواندن، کمبود هوش، کمبود علاقه، عدم توانایی و سایر موارد، بهتر است نواقص خود را در هنگام مطالعه کردن بیابیم و به اصلاح آن‌ها بپردازیم. در این صورت به لذت درس خواندن پی خواهیم برد. اولین قدم در این راستا آن است با اندکی تفکر عادت‌های نامطلوب خود را در مطالعه یافته و سپس عادت‌های مطلوب جایگزین آن‌ها شود.

شیوۀ صحیح مطالعه، چهار مزیت عمده زیر را به دنبال دارد:

1 ) زمان مطالعه را کاهش می‌دهد؛

2 ) میزان یادگیری را افزایش می‌دهد؛

3) مدت نگهداری مطالب در حافظه را طولانی‌تر می‌کند؛

4) به خاطر سپاری اطلاعات در حافظه را طولانی‌تر می‌کند.

برای داشتن مطالعه‌ای فعال و پویا نوشتن نکات مهم در حین خواندن ضروری است تا برای مرور مطالب، دوباره مطالب را نخوانده و درزمانی کوتاه از روی یادداشت خود مطالب را مرور کرد.

شرایط مطالعه

شرایط مطالعه، مواردی هستند که با دانستن، به‌کارگیری یا فراهم نمودن آن‌ها، می‌توان مطالعه‌ای مفیدتر با بازدهی بالاتر داشت و درواقع این شرایط به ما می‌آموزد که قبل از شروع مطالعه چه اصولی را به‌کارگیریم، در حین مطالعه چه مواردی را فراهم‌سازیم، چگونه به اهداف مطالعاتی خود برسیم و با دانستن آن‌ها می‌توانیم با آگاهی بیشتری درس خواندن را آغاز کنیم و مطالعۀ فعال‌تری داشته باشیم:

1) آغاز درست: برای موفقیت در مطالعه، باید درست آغاز کنیم.

2) برنامه‌ریزی: یکی از عوامل اصلی موفقیت در مطالعه، داشتن برنامه‌ای منظم است.

3) نظم و ترتیب: اساس هر سازمانی به نظم آن بستگی دارد.

4) حفظ آرامش: آرامش ضمیر ناخودآگاه را پویا و فعال می‌کند.

5) سلامتی و تندرستی: عقل سالم در بدن سالم است.

6) تغذیه مناسب: تغذیه صحیح نقش مناسبی در سلامتی دارد.

7) خواب کافی: خواب فراگیری و حافظه را تقویت می‌کند.

8) درک مطلب: درک مطلب آنچه در حافظه بلندمدت باشد را تقویت می‌کند.

تأثیرات مطالعه

بی‌شک خواندن و مطالعه کتاب اثر بسیار مفیدی برای انسان دارد. از طریق مطالعه، تبادل با افکار و تجارب دیگران صورت می‌پذیرد و آگاهی انسان بیشتر می‌شود. مطالعه می‌تواند در زندگی فرد، اثرات زیر را داشته باشد و نمایانگر انگیزه‌های مختلف اجتماعی و شخصی افراد برای یادگیری باشد

1. مطالعه موجب آگاهی بیشتر فرد از مسائل موجود و کسب مهارت او برای حل آن‌ها می‌شود؛

2. مطالعه در کسب اعتبار فرد و رهایی او از احساس حقارت و خودکم‌بینی شده و باعث کسب اعتمادبه‌نفس بیشتر در فرد می‌شود؛

3. مطالعه در تحکیم عقاید و نظریات فرد و کسب شیوۀ فکر و دیدگاه‌های جدید و آمادگی از جهت شرکت در مباحثات و مجادلات نظری مؤثر است؛

4. مطالعه موجب آشنایی فرد با شاهکارهای ادبی می‌شود؛

5. مطالعۀ مطالب سرگرم‌کننده و جالب، موجب فراغت فرد از اضطراب و تسکین و آرامش می‌شود.

تأثیرات عمده مطالعه

مطابق تحقیقات و بررسی‌های انجام‌شده پنج تأثیر عمده از مطالعه به‌دست‌آمده است که عبارت‌اند از:

1) عامل وسیله‌ساز: یعنی آشنایی و شناخت کاملی از مشکلات واقعی و داشتن صلاحیت کامل برای روبه‌رو شدن با مشکلات؛

2) تأثیر در شخصیت و ایجاد شخصیت جدید؛

3) تأثیر در بحث و استدلال؛

4) تأثیر در آسودگی خاطر: یعنی رهایی از افکار و عقاید بخصوص از طریق مطالعۀ منابعی که آن طرز فکرها و عقاید قبلی را تغییر داده انسان را به آرامش خاطر می‌رساند؛

5) تأثیر در زیبایی: یعنی کسب تجارب زیبایی‌شناسی از طریق: ادبیات، هنر و ... .

تأثیرات مطالعه در زیبایی

- افزایش میزان درک و فهم از طریق کشف معانی عمیق یک نوشته؛

- بالا بردن سطح آگاهی نسبت به اهداف زندگی و فلسفۀ حاکم بر آن، از طریق شریک شدن در احساسات و تجربیات و طرز فکر دیگران؛

- بهره‌گیری بیشتر از استعدادهای شخصی از طریق برانگیختن افکار، ادراکات و احساسات و ... .

مطالعه و کتاب‌خوانی

کودکان و نوجوانان برای آمادگی جهت زندگی آینده به علم و آگاهی در زمینه‌های گوناگون نیاز دارند و مطالعه کتاب این امکان را به آنان می‌دهد که سیاهی جهل و نادانی را از خود دور کنند و به‌سوی سعادت و خوشبختی قدم بردارند. آنان در هر زمینه‌ای که نیاز به اطلاعات داشته باشند می‌توانند از کتاب بهره گیرند و هر چه بیشتر مطالعه کنند و نیز از آگاهی زیادتری برخوردار ‌شوند و این عمل در زندگی آینده‌شان تأثیرات مثبت و مؤثری می‌گذارد.

 

منبع: شماره 84 نشریه اندیشه تربیت

هشتمین مظلوم

هشتمین مظلوم

ماه صفر به پایان می‌رسد. شهادت امام هشتم در آخرین روز این ماه، پایان دو ماه سوگورای است. از آغاز محرم، سرشک غم باریده‌ایم، تا عاشورا، اربعین، بیست‌وهشتم صفر و سرانجام روز شهادت حضرت رضا(ع). اینک جهان تشیع در سوگ غریب خراسان است، والامردی که در راه آرمان و برای کسب خشنودی حضرت حق، شکیبا و استوار، رضای الهی را به جان پذیرفت و رهروان طریق توحید را تا رسیدن بر قله‌های شرف و وادی رستگاری رهنمون شد. هشتمین مظلوم، عصارۀ ایمان و هدف، آمیزه‌ای از دانش و تقوا، عبادت و بینش، مبارزه و پایداری و اراده و همت بود. او، هر چند در اوج عزت و جلال، اما اسیر ظلم مأمون بود؛ آن‌گونه که گاهی از خدایش، مرگ می‌طلبید. آه از آن انگور مسموم، که رضای آل محمد علیهم السلام را به رضوان برد! وای از آن زهر جفا که امام جواد را یتیم کرد!

پیام رهبر انقلاب درپی ترور دانشمند هسته‌ای و دفاعی شهید محسن فخری‌زاده

پیام رهبر انقلاب درپی ترور دانشمند هسته‌ای و دفاعی شهید محسن فخری‌زاده

حضرت آیت‌الله خامنه‌ای در پیامی با تبریک و تسلیت شهادت و فقدان دانشمند برجسته و ممتاز هسته‌ای و دفاعی جناب آقای محسن فخری‌زاده، بر مجازات قطعی عاملان و آمران این جنایت و همچنین لزوم پیگیری تلاش علمی و فنی این شهید تأکید کردند. متن پیام رهبر انقلاب اسلامی به این شرح است: بسم الله الرّحمن الرّحیم دانشمند برجسته و ممتاز هسته‌ئی و دفاعی کشور جناب آقای محسن فخری‌زاده به دست مزدوران جنایتکار و شقاوت‌پیشه به شهادت رسید. این عنصر علمی کم‌نظیر جان عزیز و گرانبها را به خاطر تلاشهای علمی بزرگ و ماندگار خود، در راه خدا مبذول داشت و مقام والای شهادت، پاداش الهی اوست. دو موضوع مهم را همه‌ی دست‌اندرکاران باید به جِدّ در دستور کار قرار دهند، نخست پیگیری این جنایت و مجازات قطعی عاملان و آمران آن، و دیگر پیگیری تلاش علمی و فنی شهید در همه‌ی بخشهائی که وی بدانها اشتغال داشت. اینجانب به خاندان مکرم او و به جامعه‌ی علمی کشور و به همکاران و شاگردان او در بخشهای گوناگون، شهادت او را تبریک و فقدان او را تسلیت میگویم و علو درجات او را از خداوند مسألت میکنم. سیّدعلی خامنه‌ای ۸ آذرماه ۹۹