یکشنبه 11 شهريور 1397 در 23:09
23 3
یکشنبه 11 شهريور 1397 در 23:09

ضرورت آموزش سواد رسانه‌ای با تأملی در سند تحول بنیادین آموزش و پرورش

دکتر شهناز هاشمی ، عضو هیئت علمی و مدیر گروه پژوهشی مشارکت و ارتباطات پژوهشکده خانواده و مدرسه

مواجهه فعال و مثبت‌اندیشانه و هوشمندانه با رسانه‌ها ، دانش‌آموزان را برای حضور ارزش‌مدار و عقلانی در عصر رسانه آماده می‌سازد.

ضرورت آموزش سواد رسانه‌ای با تأملی در سند تحول بنیادین آموزش و پرورش

سند تحول بنیادین آموزش و پرورش با الهام گیری از اسناد بالادستی و بهره‌گیری از ارزش‌های بنیادین آنها و توجه به اهداف راهبردی نظام جمهوری اسلامی ایران، چشم‌انداز و اهداف راهبردی نظام جمهوری اسلامی ایران،‌ چشم‌انداز و اهداف تعلیم و تربیت در افق 1404هجری شمسی را تبیین کرده است. یکی از ابعاد مورد توجه در سند، نقش رسانه‌ها در امر تربیت است. در مبانی نظری تحول بنیادین، تربیت رسمی و عمومی در جامعه اسلامی ایران را اینگونه تعریف کرده است «بخشی از جریان تربیت که به شکل سازمان‌دهی شده، قانونی، عادلانه، همگانی و الزامی در مدرسه با محوریت دولت اسلامی و مشارکت فعال دیگر ارکان تربیت- خانواده، رسانه و سازمان‌ها و نهادهای غیردولتی- صورت می‌پذیرد و با تأکید بر وجوه مشترک (انسانی، اسلامی، ایرانی)- همراه با توجه به وجوه اختصاصی هویت متربیان (به ویژه هویت جنسیتی)- در پی آن است تا آنان، مرتبه‌ای از آمادگی را برای تحقق حیات طیبه در ابعاد گوناگون فردی، خانوادگی و اجتماعی به‌دست آورند که تحصیل آن مرتبه، برای عموم افراد جامعه لازم یا شایسته باشد» (مبانی نظری تحول بنیادین، 1390:‌ 236).

همانگونه از تعریف تربیت رسمی و عمومی بر می‌آید رسانه یکی از ارکان تربیت شمرده می شود که با مشارکت سه رکن دیگر تربیت یعنی تربیت رسمی، خانواده و سازمان‌ها و نهادهای غیر دولتی صورت می‌گیرد. «اطلاق عنوان رکن فرایند تربیت به رسانه با توجه به گستردگی نقش و میزان تأثیری (مثبت یا منفی) است که انواع رسانه می‌توانند بر کارکرد تربیت داشته باشند (مبانی نظری تحول بنیادین، 1390: 181) ».

ویژگی اساسی رسانه‌ها جذابیت هنری آنهاست " استفاده از انواع جذابیت‌های هنری برای مخاطبان روز به روز عرصه را بر دیگر عوامل سهیم در تربیت به خصوص نهادهای تربیت رسمی و نهادهای سنتی تربیت (نظیر خانواده و مسجد) تنگ‌تر می‌نماید (مبانی نظری تحول بنیادین، 1390: 180)."

قابلیت‌ها و ظرفیت‌های رسانه‌ها به گونه‌ای است که فرصتها و تهدیداتی را در جریان تربیت فراهم می‌سازد اما مواجهه فعال و مثبت‌اندیشانه و هوشمندانه با این رسانه‌ها و تأکید بر آماده‌سازی متربیان جهت مواجهه خردورزانه با انواع رسانه‌ها، دانش‌آموزان را برای حضور ارزش‌مدار و عقلانی در عصر رسانه و بهره‌گیری از ظرفیت‌های رسانه و مصون‌سازی نسبت به تهدیدات انواع روزافزون رسانه (به جای برخورد محدود کننده و تکفیری) آماده سازد. مواجهه خرد ورزانه و مصون سازی دانش آموزان به آموزشهایی نیاز دارد که به آن سواد رسانه‌ای می‌گویند.

رویکرد مصون سازی به مفهوم استفاده آگاهانه، ارادی و صحیح از رسانه‌هاست نه محدودیت که به مفهوم اجبار کنترل بیرونی افراد است. مقایسه مصونیت و محدودیت همانند مقایسه پناهگاه با زندان است. در پناهگاه انسانها برای محافظت خود به صورت آگاهانه و ارادی مکانی را انتخاب می‌کنند در حالیکه زندان انتخابی غیر ارادی است و عامل بیرونی افراد را به اجبار به آنجا می‌برند.

سواد رسانه‌ای به‌صورت خودبه‌خودی در افراد به‌وجود نمی‌آید و با سیستم آموزشی منسجم امکان‌پذیر است. به این ترتیب لزوم توجه دست‌اندرکاران نظام برنامه درسی را به سواد رسانه‌ای متوجه می‌کند. سواد رسانه‌ای فرآیندی نیست که محدود به زمان و مکان خاصی باشد بلکه فرآیندی مادام العمر است که دائماً در حال تغییر و دگرگونی است، به طوری که افراد باید پیوسته ساختار دانش و اطلاعات خود را وسعت بخشند و با استفاده از راه حل‌های جدید و تازه به نقد و تفسیر پیام‌ها بپردازند و از اطلاعات روز دنیا بهره مند شوند.

در فصل ششم سند تحول بنیادین آموزش و پرورش (1390) در راهبردهای کلان بند 8 می نویسد: "تعامل اثر بخش و فعال نظام تعلیم و تربیت رسمی عمومی با سایر نهادها و دستگاه های مرتبط به ویژه نهاد خانواده و رسانه با تأکید بر کاهش مرزهای تعلیم و تربیت رسمی و غیررسمی) هدفهای کلان 7و 4،2،1).

به طور کلی در فصل ششم سند 23 هدف عملیاتی و راهکارها بیان شده است که 4 هدف عملیاتی، به طور مستقیم به رسانه مرتبط است به راهکارهای هدف 4، 8، 9و 10 توجه کنید

راهکار 1/ 4- آموزش و ارتقاء مدیریت خانواده در استفادة مناسب از ابزار رسانه در محیط خانواده همسو با اهداف نظام تعلیم و تربیت رسمی عمومی . و راهکار 2/ 4- تدوین اصول راهنما و پودمانهای آموزشی برای تبیین نقش مدرسه، رسانه‌ها و خانواده در تأمین پیش نیازهای ورود کودک به مدرسه و ایجاد سازوکارهای لازم برای هماهنگی و همسویی آنها با هم و با اهداف نظام تعلیم و تربیت رسمی عمومی. که هدف آن " تقویت بنیان خانواده و کمک به افزایش سطح تواناییها و مهارتهای خانواده در ایفای نقش تربیتی متناسب با اقتضائات جامعه اسلامی (2و5)".

راهکار 9/ 8- تعامل اثر بخش با مراکز فرهنگی و اجتماعی و استفاده از ظرفیت رسانه‌ها –به ویژه رسانه ملی- برای تبیین جایگاه نظام تعلیم و تربیت رسمی عمومی در تولید سرمایه اجتماعی و فرهنگی و جلوگیری از کوچک انگاری نقش آن در سرنوشت آینده کشور از منظر معارف اسلامی. که هدف آن افزایش مشارکت نظام تعلیم و تربیت رسمی عمومی و مدرسه و معلمان و دانش‌آموزان در رشد و تعالی کشور در عرصه‌های دینی، فرهنگی، اجتماعی در سطح محلی و ملی به عنوان نهاد مولد سرمایه انسانی، فرهنگی، اجتماعی و معنوی ( 2،5 و 7).

راهکار 1/ 9- ایجاد تسهیلات قانونی و سازوکارهای تشویقی و انگیزشی لازم اعم از مادی و معنوی، برای بسط فرهنگ نیکوکاری و تعاون، مشارکت‌پذیری ومشارکت‌جویی در جامعه و در بین دانش‌آموزان با الهام از آموزه‌های دینی با تاکید بر استفاده مناسب از ظرفیت کتاب‌های درسی، مجلات و رسانه‌های آموزشی و برگزاری اردوهای جهادی.( سند تحول: 37) که به دنبال "جلب مشارکت ارکان سهیم و موثر و بخش عمومی و غیردولتی در تعلیم و تربیت رسمی عمومی) 2و5و7) ".

راهکار 1/ 10 –برنامه‌ریزی و به کارگیری امکانات و فرصت‌های اجتماعی برای اعتلای فرهنگ عمومی در تکریم و پاسداشت مقام معلم با تاکید بر استفاده از ظرفیت رسانه ملی (سند تحول:38). که هدف آن" ارتقاء منزلت اجتماعی و جایگاه حرفه‌ای منابع انسانی با تاکید بر نقش الگویی و جایگاه معلم (4و2) ".

راهکارهای 4، 8، 9 و 10در واقع استفاده از ظرفیتهای رسانه ها در امر تربیت رسمی و عمومی است و البته یکی دیگر از ظرفیتهای رسانه‌ای این است که از خود رسانه‌ها نیز در ارتقای سواد رسانه‌ای نیز می‌توان بهره جست.

-مبانی نظری تحول بنیادین در نظام تعلیم و تربیت رسمی عمومی جمهوری اسلامی، آذر ماه 1390، شورای عالی انقلاب فرهنگی.

-سند تحول بنیادین آموزش و پرورش ، آذر ماه 1390، شورای عالی انقلاب فرهنگی .

 

منبع: پژوهشگاه مطالعات آموزش و پرورش

خاطرۀ شهدا را در مقابل طوفان تبلیغات دشمن زنده نگهداریم

خاطرۀ شهدا را در مقابل طوفان تبلیغات دشمن زنده نگهداریم

دفاع مقدس با ستاره‌های درخشان شهدا جلوه‌نمایی می‌کند. ضمن گرامیداشت «هفتۀ دفاع مقدس»، وظیفۀ قدردانی از ایثارگران به‌ویژه شهیدان، فریضه‌ای عینی، تعینی و همیشگی است. بزرگداشت شهید یعنی اصالت بخشیدن به آن هدف‌ها و تشویق به آن عمل و تقدیس آن ایثار، تکریم شهیدان به آن است که این ملت هرگز در برابر سلطه‌گران مستکبر سرخم نکند. یاد شهیدان باید همیشه در فضای جامعه زنده باشد. زنده نگهداشتن یاد شهدای انقلاب باعث تداوم حرکت انقلاب است. شهیدان مظهر هدف، تلاش و تداوم هستند. ما در حقیقت، انقلاب، اسلام، قرآن، استقلال، آبرو و حیثیت را از برکت خون پاک شهدای عزیزمان داریم. خون شهیدان تضمین‌کنندۀ استقلال ملت و سربلندی اسلام است. نظام جمهوری اسلامی امروز امانت شهیدان است. خون شهدای انقلاب اسلامی به هدر نرفته است و آنها بودند که به قیمت خون خود، آبروی اسلام، قرآن، پیامبر و استقلال مملکت را حفظ کردند و حرکتی که آنها در این انقلاب از خود نشان دادند در طول تاریخ بی‌نظیر بوده است. چراغ راه آیندۀ ما شعار آزادگی و فداکاری شهدای ماست. با زبان و عملی خالصانه می‌گوییم: «شهدا! ما شما را فراموش نکرده‌ایم ... اصلاً مگر حماسه، شهادت، هویزه، طلائیه، بستان، صدای غرش توپ‌ها، حسین فهمیده‌ها و باکری‌ها، چمران‌ها، آوینی‌ها و ... فراموش شدنی هستند؟ شما در روح و باطن ما جای دارید. اندیشه و تفکر شما در روح و روان جامعۀ ایرانی جای دارد. یاد شما گرامی و راهتان پُررهرو باد.» سرداران دفاع مقدس، الگوی نسل آینده‌ساز انقلاب هستند؛ لذا سیرۀ نظری و عملی آن عزیزان فرا روی ماست که می‌بایست از آن بهره گرفت؛ از این رو، به‌منظورگرامیداشت یاد و خاطرۀ آن عزیزان در «هشت سال دفاع مقدس» و بهره‌برداری از اندیشۀ زلال آنان، بخشی از وصایا و گفته‌های تعدادی از سرداران شهید را تقدیم می‌داریم:

درگذشت استاد محمد علی اعتضاد رضوی

درگذشت استاد محمد علی اعتضاد رضوی

انالله و انا الیه راجعون  بسم الله الرّحمن الرّحیم درگذشت شخصیت فرهیخته، مجرب، متدین، انقلابی، مخلص والگوی عرصه تعلیم و تربیت که عمر گرانسنگ خود را در راه تربیت نسل آینده ساز هزینه نمود. دست اندرکاران کانون مدارس اسلامی کشور را اندوهگین،متاسف و متاثر ساخت.   لازم است این درگذشت را به جامعه فرهنگیان بالاخص همکاران مدارس اسلامی کشور، بیت شریف آن مرحوم و کلیه بازماندگان تسلیت عرض کنیم و از خداوند سبحان برای روح آن بزرگوار علو درجات و برای خانواده محترم به ویژه فرزندان آن عزیز که همچنان در سنگر تعلیم و تربیت فعالیت می نمایند صبرجزیل و طول عمر مسئلت می نماییم. روحش شاد و یادش گرامی باد  کانون مدارس اسلامی کشور