چهارشنبه 14 شهريور 1397 در 14:46
23 3
چهارشنبه 14 شهريور 1397 در 14:46

مدرسه بانشاط

سید مجتبی سجادی دبیر کانون مدارس اسلامی استان مرکزی

در مدرسۀ بانشاط، واقع¬بینی، سنت¬گرایی و آینده¬بینی جایگزین ذهنی¬گرایی، تجددگرایی و گذشته¬نگری می¬شود

مدرسه بانشاط

در اینجا، همۀ عوامل آموزشی و تربیتی به این باور درست دست‌یافته‌اند که نمی­توان با نگرش­های بزرگ سالانه و روش­های کهنه­گرایانه، نسل جوان و نوجوان را تربیت کرد. آن‌ها به‌خوبی می­دانند که نسل امروز را نمی­توان با روش­های دیروز برای آینده تربیت کرد.

در مدرسۀ بانشاط، واقع­بینی، سنت­گرایی و آینده­بینی جایگزین ذهنی­گرایی، تجددگرایی و گذشته­نگری می­شود؛ لذا، مدیریت ایستا جای خود را به مدیریت اقتضایی می­دهد و بخشنامه­ها و مقررات مکانیکی به شیوه­نامه­های انسانی تبدیل می­شود. [11]

در این مدرسه حق مداری جایگزین سلیقه مداری، شایسته‌سالاری جایگزین رابطه سالاری می­شود و روش­های دیکته­ای و کلیشه­ای جای خود را به روش­های هدفمندانه و پویا و فعال می­دهد. در این مدرسه به‌جای تحمیل ارزش­های دینی و اخلاقی برای دانش­آموزان، موقعیت و شرایطی را فراهم می­آورند تا با مشارکت و دخالت فعال خود پی به فلسفه نظم و مقررات و ارزش­های پذیرفته‌شده ببرند.

آموزشگاه، پایگاه تبادل عواطف به‌جای انتقال صرف دانش، پایگاه مناسبات انسانی به‌جای مناسبات اداری صرف و کانون امنیت و آرامش به‌جای ترس و اضطراب و تنش است. در این مدرسه مدیر مدرسه یک رهبر آموزشی – تربیتی است و نه صرفاً یک فرمانده اداری و آموزشگاهی. [12]

در این مدرسه راهبرد مشارکت جویانۀ مدیریت مدرسه، واگذارنده، تفویض کننده و توزیع‌کنندۀ قدرت در میان معلمان و دانش­آموزان است. این واگذاری نه از راه تحکم و ارتباط عمودی که از راه توافق و ارتباط افقی امکان­پذیر می­شود. در چنین مدارسی است که همۀ عوامل یاد دهنده و یادگیرنده در چرخه­ای از فعالیت و خلاقیت باروحیه‌ای طرب­انگیز و دل­انگیز به کار خود سامان می­دهند.

در مدرسۀ بانشاط اهداف آموزش‌وپرورش با مشارکت یادگیرندگان کشف می­شود و از هرگونه تحمیل یا تدوین قبلی اهداف خودداری می­شود. در این مدرسه، روابط بین انسان­ها انسانی است و نه اداری، عاطفی است نه ماشینی، اطاعت دانش­آموزان از مقررات در مدرسۀ طربناک نه منظور که مطبوع است و نه از روی ترس و تهدید که بر اساس احترام و ادب است. انضباط نیز در این مدارس درونی و وجدانی است و نه بیرونی و پلیسی. [13]

در مدرسۀ بانشاط ارادۀ دانش­آموزان به‌عنوان مؤلفه‌ای مداخله­گر در تصمیم­گیری­ها، برنامه­ریزی­ها و هدف‌گذاری‌ها در نظر گرفته می­شود. این اداره برخاسته از تمایلات، نیازها و خواسته­های بالنده و مقبول و متعالی دانش­آموزانی است که در سایه اقتدار و احترام و استقلال به آن دست‌یافته‌اند. [14]

در مدرسه نشاط­انگیز همه درس­های آموزشی به پیامدهای تربیتی منجر می­شود. تعلیمات دینی به رغبت دینی، معلومات تاریخی به بینش سیاسی، بینش اجتماعی به مهارت­های زندگی، هندسه و ریاضیات به تفکر منطقی، هنر و نقاشی به خلق و آفرینش ادبی و ادبیات فارسی به تأدیب و آراستگی وجود تبدیل می­شود. [15]

در مدرسۀ بانشاط، شادابی و طرب­آوری جزو نظم طبیعی و کاربرد درونی زندگی سالم است. چه، زندگی یعنی انرژی خالص خلاق که فی‌نفسه واجد انبساط و شکوفایی است. نیروی ناب زندگی در تربیت نشاط­انگیز تمامی پهنه وجود آدمی را در برمی­گیرد. هنگامی‌که شوق زندگی تقویت می­شود، نیروی خلاقیت و ابتکار فزونی می­گیرد.

«آفرینش چیزی تازه نه توسط عقل بلکه از بازی غریزی که ناظر بر شادابی درونی است انجام می­پذیرد، درواقع ذهن خلاق، با موضوع موردعلاقه‌اش باز می­کند.» [16]

در مدرسۀ بانشاط اوقات فراغت به‌واقع اوقات فراغت است و تلاشی برای پر کردن آن صورت نمی­گیرد. در حقیقت، اوقات فراغت وقفه­ای خلاق و آرام‌بخش بین فعالیت­های متراکم و اجباری و تنش‌زا است فرصتی برای دانش­آموزان فراهم می­آورد تا در این فراغت خود را بازیابند و در این بازیابی اندیشه و آموزه­های خود را از نو بازآفرینی کنند. همان‌گونه که کاپرا به‌خوبی بیان کرده است:

در طول (این) دوره­های استراحت و فراغت، پس از فعالیت فشرده فکری است که گویی ذهن شهودی ادارۀ امور را به دست می­گیرد و قادر می­شود که ناگاه بینش­های روشنگرانه­ای تولید کند که تا این اندازه «وجد» و «سرخوشی» می­آورند. [17]

این وجد و سرخوشی در تربیت نشاط­انگیز خود منشأ انرژی روانی و زایندۀ ابتکار و خلاقیت در دیگر ابعاد زندگی است و آموزه­های درون مدرسه را به بیرون از مدرسه و از حصار نمره و معدل به گسترۀ عشق و نظر فرا می­کشد.

در مدرسۀ بانشاط، سلامت روانی یعنی احساس وجد شورانگیز و اشتها به پیشرفت دل‌انگیز، وجد خواستن، شور دانستن، اشتیاق به برخاستن، شوق زندگی وقاحت برافراشتن، احساس آسودگی درونی به‌رغم ناامنی­ها و ناملایمات محیطی. [18]

در چنین شرایطی از سلامت روانی و شادابی عاطفی است که ذهن، فعال و خلاق می­شود. ذهن در احساس ایمنی سرشار از تمرکز و لبریز از تنوع اندیشه می­شود؛ چراکه احساس امنیت درونی ناشی از بهداشت روانی و سلامت نفسانی است. امنیت روانی زمینه را برای بروز استعدادها و زمینه را برای برون‌ریزی نیازها فراهم می­آورد. [19]

اصولاً تأمین نیازهای اساسی انسان مترادف با تأمین نشاط عاطفی خواهد بود. اینکه این نیازها توسط خود فرد یا اطرافیان صورت پذیرد در تأمین نشاط چندان تفاوتی نمی­کند. البته هر چه فرد در تأمین نیازهای خود مشارکت بیشتری داشته باشد، احساس نشاط بیشتر توأم با موفقیت بیشتر خواهد داشت؛ بنابراین وجود فضای آموزشی بانشاط می­تواند تأمین‌کنندۀ انواع نیازهای درونی، عاطفی و حتی برخی از نیازهای بیرونی فراگیران را تأمین نماید.

جوسازمانی مدارس شاد

آنچه مجموعۀ ویژگی­های درونی یک مدرسه را از مدرسۀ دیگر متمایز ساخته و رفتار کارکنان آن را تحت تأثیر قرار می­دهد، جو سازمانی مدرسه، نامیده می­شود. جو سازمانی مدرسه حاصل تلاش و کوشش روابط و کنش­های متقابل گروه­های درونی مدرسه یعنی مدیر و معلمان، کارکنان و دانش­آموزان است. آن‌ها ضمن کار و فعالیت می­کوشند تا موازنۀ بین ابعاد ساختاری، شخصی، گروهی و فرهنگی نظام مدرسه را به وجود آورند. مدیر برای ایجاد جو سازمانی و جوسازی رفتاری و عاطفی بین کارکنان و اولیای دانش­آموزان، باید به نکات زیر توجه داشته باشد:

مدیر به معلمان به‌عنوان افراد دارای شخصیت، احترام می­گذارد و سعی می­کند یار و مددکار آنان باشد؛

مدیر به معلمان به‌عنوان نیروهای فکری و خلاق مدرسه احترام می­گذارد و در ادارۀ امور مدرسه از نیروی فکری آن‌ها نهایت استفاده و بهره را می­برد؛

مدیر با ایجاد فضایی سرشار از صمیمت، موجبات افزایش روحیۀ گروهی، اعتمادسازی، جو عاطفی و دوستانه، روابط انسانی و تعهد شغلی کارکنان را فراهم می­آورد؛

مدیر مدرسه با ایجاد روحیۀ گروهی موجب می­شود معلمان مدرسه ازلحاظ نیازهای اجتماعی، احساس رضایت و خشنودی کنند و درعین‌حال، از انجام‌وظیفه و موقعیت فراهم‌شده لذت می­برد؛

مدیر مدرسـه با ایجاد روحـیۀ مشارکت­پذیری در دانـش­آموزان، مـعلمان و اولیای دانش­آموزان برای ادارۀ امور مدرسه، می­تواند جو عاطفی و کاری بسیار ایجاد کند؛ [20]

مدیر مدرسه با ایجاد جو احترام متقابل میان معلمان و دانش­آموزان و احترام متقابل بین معلمان و مدیر، زمینۀ ارتقای کیفیت آموزشی، احساس ثمربخشی، تدریس موفق و مؤثر، احساس تکامل و رشد در کار خود، احساس رضایت­مندی شغلی و درنهایت اجرای طرح­ها و برنامه­های تصویبی شورای مدرسه را به وجود می­آورد؛

حاکمیت مدیریت، اخلاق و روابط انسانی و ... را پیوسته در نظر می­گیرد؛

به دانش­آموزان و برنامه­های درسی و تربیتی آن‌ها اهمیت می­دهد؛

چنین مدیری در مدرسه، به انتظارات اولیای دانش­آموزان در خصوص آموزش‌وپرورش فرزندانشان اهمیت می­دهد. [21]

برنامه­های کیفیت‌بخشی به فعالیت آموزشی و پرورشی در مدارس شاد

آموزش معلمان درزمینۀ روش­ها و رویکردهای نوین یاددهی و یادگیری (آموزش مشارکتی) از طریق همیاری – هوش و بارش مغزی، قدرت حل مسئله، فرایند یاددهی و یادگیری؛

برگزاری بازدیدها و اردوهای علمی دانش­آموزان به‌طور مستمر، ماهانه یا هر سه ماه؛

برگزاری کلاس­های تقویتی و فوق‌برنامه از قبیل قرآن، نهج­البلاغه، نقاشی، خطاطی، رایانه، معرق­کاری، سفالگری، زبان­ انگلیسی، کاردستی، آموزش سرود و آهنگ­های انقلابی؛

واگذاری مسئولیت­های مدرسه به دانش­آموزان و ایجاد محیط مشارکتی برای فعالیت­هایی از قبیل شهردار مدرسه، خبرنگار مدرسه، مأموران انتظامی، مسئولان بوفه، گزارشگر، پیک بهداشت، مسئولان صبحگاه، شورای مدرسه و ...؛

برپایی نمایشگاه­های فصلی و به مناسبت­های گوناگون از کارهای دستی دانش­آموزان؛

برگزاری مسابقات مختلف علمی و فرهنگی در بین دانش­آموزان؛

برگزاری مسابقات آشپزی؛

اهدای کارت­های تشویق اخلاقی، آموزشی و پرورشی؛

طرح اشتراک صد درصد دانش­آموزان برای مجلات علمی و رشد؛

ایجاد فرهنگ مطالعه در مدرسه (20 دقیقه در زنگ سوم)؛

تولید و نشر ماهنامه علمی و فرهنگی در مدرسه، توسط دانش­آموزان؛

ایجاد ایستگاه شادی در زنگ­های تفریح، مشارکت دانش­آموزان؛

گسترش فرهنگ نگهداری و مراقبت از امکانات و تجهیزات در دانش­آموزان؛

ایجاد انواع قفسه­ها بر روی دیوارهای راهروی مدرسه برای گذاشتن وسایل و ابتکارات دانش­آموزان؛

اجرای نمایش و تئاتر در مدارس؛

بیان قصه­های کودکانه، اشعار و سرود دسته‌جمعی در مدرسه (ابتدایی و راهنمایی)؛

فراهم کردن وسایل ورزشی مثل سرسره، تاب و اَلاکلنگ در محیط مدرسه در مقطع ابتدایی؛

تقویت فعالیت­های روزنامه­نگاری در مدارس؛

استفاده از فنونی مانند خطاطی، طراحی، رنگ کردن درب، رنگ کردن تابلوها و نوشته­های مدرسه؛

نمایش فیلم آموزشی در خلال برنامۀ درسی؛

توجه جدی به کلیۀ امور بهداشتی مدرسه؛

پیش­بینی و راه­اندازی اتاق علمی و پژوهشی؛

تزیین مدرسه با زیباترین مناظر شاد و چشم­نواز در قاب درختان، گیاهان و ...؛

وجود تابلوهای «خوش‌آمدید» و ... به زبان فارسی، انگلیسی و عربی در محل­های مناسب و معرض دید دانش­آموزان، معلمان و اولیا.

پی نوشت‌ها:

[11] . (همان: 81)

[12] . (رضایی، 1386: 96)

[13] . (رزم وند، 1387: 116)

[14] . (همان: 117)

[15] . (کریمی، 1384: 101)

[16[ . (یونگ، به نقل از کریمی، 1384: 103)

[17] . (همان: 106)

[18] . (رضایی، 1386: 98)

[19] . (همان: 99)

[20] . (رضایی 1386: 60)

[21] . (رضایی، 1386: 61)

 

 

منبع: شماره 87 نشریه اندیشه تربیت

خاطرۀ شهدا را در مقابل طوفان تبلیغات دشمن زنده نگهداریم

خاطرۀ شهدا را در مقابل طوفان تبلیغات دشمن زنده نگهداریم

دفاع مقدس با ستاره‌های درخشان شهدا جلوه‌نمایی می‌کند. ضمن گرامیداشت «هفتۀ دفاع مقدس»، وظیفۀ قدردانی از ایثارگران به‌ویژه شهیدان، فریضه‌ای عینی، تعینی و همیشگی است. بزرگداشت شهید یعنی اصالت بخشیدن به آن هدف‌ها و تشویق به آن عمل و تقدیس آن ایثار، تکریم شهیدان به آن است که این ملت هرگز در برابر سلطه‌گران مستکبر سرخم نکند. یاد شهیدان باید همیشه در فضای جامعه زنده باشد. زنده نگهداشتن یاد شهدای انقلاب باعث تداوم حرکت انقلاب است. شهیدان مظهر هدف، تلاش و تداوم هستند. ما در حقیقت، انقلاب، اسلام، قرآن، استقلال، آبرو و حیثیت را از برکت خون پاک شهدای عزیزمان داریم. خون شهیدان تضمین‌کنندۀ استقلال ملت و سربلندی اسلام است. نظام جمهوری اسلامی امروز امانت شهیدان است. خون شهدای انقلاب اسلامی به هدر نرفته است و آنها بودند که به قیمت خون خود، آبروی اسلام، قرآن، پیامبر و استقلال مملکت را حفظ کردند و حرکتی که آنها در این انقلاب از خود نشان دادند در طول تاریخ بی‌نظیر بوده است. چراغ راه آیندۀ ما شعار آزادگی و فداکاری شهدای ماست. با زبان و عملی خالصانه می‌گوییم: «شهدا! ما شما را فراموش نکرده‌ایم ... اصلاً مگر حماسه، شهادت، هویزه، طلائیه، بستان، صدای غرش توپ‌ها، حسین فهمیده‌ها و باکری‌ها، چمران‌ها، آوینی‌ها و ... فراموش شدنی هستند؟ شما در روح و باطن ما جای دارید. اندیشه و تفکر شما در روح و روان جامعۀ ایرانی جای دارد. یاد شما گرامی و راهتان پُررهرو باد.» سرداران دفاع مقدس، الگوی نسل آینده‌ساز انقلاب هستند؛ لذا سیرۀ نظری و عملی آن عزیزان فرا روی ماست که می‌بایست از آن بهره گرفت؛ از این رو، به‌منظورگرامیداشت یاد و خاطرۀ آن عزیزان در «هشت سال دفاع مقدس» و بهره‌برداری از اندیشۀ زلال آنان، بخشی از وصایا و گفته‌های تعدادی از سرداران شهید را تقدیم می‌داریم:

درگذشت استاد محمد علی اعتضاد رضوی

درگذشت استاد محمد علی اعتضاد رضوی

انالله و انا الیه راجعون  بسم الله الرّحمن الرّحیم درگذشت شخصیت فرهیخته، مجرب، متدین، انقلابی، مخلص والگوی عرصه تعلیم و تربیت که عمر گرانسنگ خود را در راه تربیت نسل آینده ساز هزینه نمود. دست اندرکاران کانون مدارس اسلامی کشور را اندوهگین،متاسف و متاثر ساخت.   لازم است این درگذشت را به جامعه فرهنگیان بالاخص همکاران مدارس اسلامی کشور، بیت شریف آن مرحوم و کلیه بازماندگان تسلیت عرض کنیم و از خداوند سبحان برای روح آن بزرگوار علو درجات و برای خانواده محترم به ویژه فرزندان آن عزیز که همچنان در سنگر تعلیم و تربیت فعالیت می نمایند صبرجزیل و طول عمر مسئلت می نماییم. روحش شاد و یادش گرامی باد  کانون مدارس اسلامی کشور