چهارشنبه 14 شهريور 1397 در 14:50
23 3
چهارشنبه 14 شهريور 1397 در 14:50

سلسله مباحث اندیشۀ مطهر|روح علمی

در تعلیم و تربیت باید به متعلّم روح علمی داد؛ یعنی نباید توجه فقط به این باشد که او دانا بشود، بلکه همچنین باید کاری کرد که روح حقیقت¬جویی در او پدید آید

سلسله مباحث اندیشۀ مطهر|روح علمی

مطلبی هم راجع به علم عرض بکنم و بحث را خاتمه بدهم. این نیز مطلبی است که از آیات و روایات خود ما استفاده می­شود و این‌ها را ما باید در فصول تعلیم و تربیت اسلامی ذکر کنیم. این تعبیر در یکی از نوشته ­های خودم – فکر می­کنم در کتاب امداد غیبی – است که فرق است میان عالم بودن و روح علمی داشتن، ای‌بسا افرادی که روح علمی دارند، ولی عالم نیستند و ای‌بسا کسانی که عالم­اند و روح علمی ندارند. عالم واقعی آن‌کسی است که روح علمی توأم باشد با علمش.

مقصود از روح علمی چیست؟ مقصود این است: علم اساساً از غریزۀ حقیقت ­جویی سرچشمه می­گیرد. خداوند انسان را حقیقت­ طلب آفریده است؛ یعنی انسان می­خواهد حقایق را آن‌چنان‌که هستند بفهمد، می‌خواهد اشیا را همان­طور که هستند بشناسد و درک کند و این فرع بر این است که انسان خودش را نسبت به حقایق بی­طرف و بی­غرض نگاه دارد. اگر انسان خودش را بی­غرض نگاه دارد و بخواهد حقیقت را آن‌چنان‌که هست کشف کند نه اینکه بخواهد حقیقت آن طوری باشد که دلش می­خواهد،] در این صورت او دارای روح علمی است.] یک‌وقت انسان مدّعایی را پیش خودش فرض کرده، بعد می­خواهد حقیقت آن­جوری باشد که او دلش می­خواهد، این خودش منشأ گمراهی است. در آیات سورۀ نجم این مطلب هست که یکی از منشأهای گمراهی افراد این است که هوای نفس را ]در تشخیص خود[ دخالت می­دهند و در نتیجه با ذهن غرض­آلود وارد مطالعۀ مسائل می­شوند. گفت:

چون غرض آمد هنر پوشیده شد

صد حجاب از دل به‌سوی دیده شد

«غرض مرد را احوّل کند.» انسان اگر بی­غرضی خودش را نسبت به حقیقت حفظ کند - که بسیار کار مشکلی است - خداوند او را هدایت می­کند. خدا تضمین کرده است که افراد بی­غرضِ حقیقت­جو را رهبری کند:

«وَ الَّذینَ جاهَدوا فینا لَنَهدِیَنَّهُم سُبُلَنا وَ اَنَّ ا... لَمَعَ المُحسِنینَ.»

اصلاً روح علمی همین است. روح علمی یعنی روح حقیقت‌­جویی، روح بی­غرضی و طبعاً روح بی­تعصبی، روح خالی از جمود و روح خالی از غرور. وقتی انسان روایات زیادی را که در موضوع علم واردشده است مطالعه می­کند، می­بیند چقدر تکیه شده است روی این مطلب که یک عالم نباید تعصب داشته باشد، نباید جمود داشته باشد، نباید تجزّم داشته باشد که هرچه من تشخیص دادم لیس الّا و فقط همین است. یک عالم نباید غرور داشته باشد و خیال کند آنچه او دارد تمام علم همان است، بلکه باید به اصل «وَ ما اُتیتُم مِنَ العِلمِ اِلّا قَلیلا» مخصوصاً توجه داشته باشد که آنچه ما از حقیقت می­دانیم بسیار کم است. نتیجه این است که آنکه روح علمی دارد، از دلیل به مدّعا می­رود. طلبه‌­ها می­گویند: «نَحنُ اَبناءُ الدَّلیلِ، نَمیلُ حَیثُ یَمیلُ»؛ ما فرزند دلیل هستیم، هر جا دلیل برود دنبال آن می­رویم. دلیل، او را به‌سوی مدّعا می­کشاند. ولی نقطۀ مقابل این است که انسان از مدّعا به دلیل می­رود؛ یعنی اول مدّعا را انتخاب می­کند، بعد می­رود برای آن دلیل پیدا کند. طبعاً آن دلیل­های پیدا کردنی، دلیل­های ساختگی و تراشیدنی است و دلیل تراشیدنی دیگر دلیل واقعی نیست و منشأ گمراهی انسان می­شود.

عالم­های بزرگ که روح علمی دارند، غرورشان خیلی کمتر است - یا ندارند - نسبت به افراد کم­بضاعتی که روح علمی ندارند و چهارکلمه‌ای می­دانند و خیال می­کنند که تمام علم همین است. در حدیثی هست که: «العِلمُ عَلی ثَلاثَة اشبار»، یعنی علم سه وجب است یا سه قطعه است یا سه مرحله است؛ «اِذا وَصَلَ اِلَی الشِّبر الاوَّل تَکَبَّرَ»، در مرحله اول تکبر به انسان دست می­دهد خیال می­کند که دیگر تمام حقایق عالم را می­داند، «وَ اِذا وَصَلَ اِلَی الشِّبرِ الثّانی تَواضَعَ»، در مرحلۀ دوم می­فهمد که نه این­طور هم نیست، می‌­آید پایین و کوچک می­شود، «وَ اذا وَصَلَ اِلَی الثّالِثِ عَلِمَ اِنَّهُ لایَعلَمُ شَیئاً» و در مرحلۀ سوم می­فهمد که نسبت به آنچه باید بداند هیچ نمی­داند.

بنابراین در تعلیم و تربیت باید به متعلّم روح علمی داد؛ یعنی نباید توجه فقط به این باشد که او دانا بشود، بلکه همچنین باید کاری کرد که روح حقیقت­‌جویی (و عاری از بیماری­هایی که انسان را از حالت حقیقت­‌جویی منحرف می­کند؛ یعنی تعصب­ها، جمودها، غرورها و تکبرها) در او پدید آید. این‌ها را باید دور کرد تا متعلّم با روح علمی بار بیاید.

خاطرۀ شهدا را در مقابل طوفان تبلیغات دشمن زنده نگهداریم

خاطرۀ شهدا را در مقابل طوفان تبلیغات دشمن زنده نگهداریم

دفاع مقدس با ستاره‌های درخشان شهدا جلوه‌نمایی می‌کند. ضمن گرامیداشت «هفتۀ دفاع مقدس»، وظیفۀ قدردانی از ایثارگران به‌ویژه شهیدان، فریضه‌ای عینی، تعینی و همیشگی است. بزرگداشت شهید یعنی اصالت بخشیدن به آن هدف‌ها و تشویق به آن عمل و تقدیس آن ایثار، تکریم شهیدان به آن است که این ملت هرگز در برابر سلطه‌گران مستکبر سرخم نکند. یاد شهیدان باید همیشه در فضای جامعه زنده باشد. زنده نگهداشتن یاد شهدای انقلاب باعث تداوم حرکت انقلاب است. شهیدان مظهر هدف، تلاش و تداوم هستند. ما در حقیقت، انقلاب، اسلام، قرآن، استقلال، آبرو و حیثیت را از برکت خون پاک شهدای عزیزمان داریم. خون شهیدان تضمین‌کنندۀ استقلال ملت و سربلندی اسلام است. نظام جمهوری اسلامی امروز امانت شهیدان است. خون شهدای انقلاب اسلامی به هدر نرفته است و آنها بودند که به قیمت خون خود، آبروی اسلام، قرآن، پیامبر و استقلال مملکت را حفظ کردند و حرکتی که آنها در این انقلاب از خود نشان دادند در طول تاریخ بی‌نظیر بوده است. چراغ راه آیندۀ ما شعار آزادگی و فداکاری شهدای ماست. با زبان و عملی خالصانه می‌گوییم: «شهدا! ما شما را فراموش نکرده‌ایم ... اصلاً مگر حماسه، شهادت، هویزه، طلائیه، بستان، صدای غرش توپ‌ها، حسین فهمیده‌ها و باکری‌ها، چمران‌ها، آوینی‌ها و ... فراموش شدنی هستند؟ شما در روح و باطن ما جای دارید. اندیشه و تفکر شما در روح و روان جامعۀ ایرانی جای دارد. یاد شما گرامی و راهتان پُررهرو باد.» سرداران دفاع مقدس، الگوی نسل آینده‌ساز انقلاب هستند؛ لذا سیرۀ نظری و عملی آن عزیزان فرا روی ماست که می‌بایست از آن بهره گرفت؛ از این رو، به‌منظورگرامیداشت یاد و خاطرۀ آن عزیزان در «هشت سال دفاع مقدس» و بهره‌برداری از اندیشۀ زلال آنان، بخشی از وصایا و گفته‌های تعدادی از سرداران شهید را تقدیم می‌داریم:

درگذشت استاد محمد علی اعتضاد رضوی

درگذشت استاد محمد علی اعتضاد رضوی

انالله و انا الیه راجعون  بسم الله الرّحمن الرّحیم درگذشت شخصیت فرهیخته، مجرب، متدین، انقلابی، مخلص والگوی عرصه تعلیم و تربیت که عمر گرانسنگ خود را در راه تربیت نسل آینده ساز هزینه نمود. دست اندرکاران کانون مدارس اسلامی کشور را اندوهگین،متاسف و متاثر ساخت.   لازم است این درگذشت را به جامعه فرهنگیان بالاخص همکاران مدارس اسلامی کشور، بیت شریف آن مرحوم و کلیه بازماندگان تسلیت عرض کنیم و از خداوند سبحان برای روح آن بزرگوار علو درجات و برای خانواده محترم به ویژه فرزندان آن عزیز که همچنان در سنگر تعلیم و تربیت فعالیت می نمایند صبرجزیل و طول عمر مسئلت می نماییم. روحش شاد و یادش گرامی باد  کانون مدارس اسلامی کشور