شنبه 20 بهمن 1397 در 12:25
23 3
شنبه 20 بهمن 1397 در 12:25

سبک زندگی حضرت زهرا (س)؛ بهترین الگو برای زندگی امروز

ﻓﺎﻃﻤﻪ اﺳﺘﺎد ﻣﻠﮏ ﻣﻮﺳﺴﻪ ﻓﺮﻫﻨﮕﻰ آﻣﻮزﺷﻰ ﺗﺰﮐﯿﻪ

پرداختن به اسوه، سریع‌ترین و طبیعی‌ترین و مؤثرترین راه تربیت عملی است

سبک زندگی حضرت زهرا (س)؛ بهترین الگو برای زندگی امروز

     رفتار اجتماعی و سبک زندگی، تابع تفسیری از زندگی است. سبک زندگی ما بر اساس طرز فکر و مبانی اندیشه‌ای که داریم و بر اساس هدفی که برای زندگی می‌بینیم، تغییر می‌کند. اگر در سبک زندگی به دنبال مبانی اندیشه‌ای و ایدئولوژیک نباشیم، نمی‌توانیم رفتار ظاهری افراد را تغییر بدهیم. پس اگر بخواهیم جزئیات زندگی افراد، اسلامی بشود و تمام زندگی، مطابق با سیره حضرت صدیقه طاهره (س) تغییر کند، باید باورها و مبانی فکری آن حضرت را ترویج کنیم.

 

تعریف سبک زندگی

     سبک زندگی، مجموعه‌ای از طرز تلقی‌ها، ارزش‌ها و شیوه‌های رفتاری است که به زندگی ما سمت‌وسو می‌دهد. مقام معظم رهبری، در دیدار با جمعی از بسیجیان، سبک زندگی را «یک عیارسنج برای زندگی و آنچه در محیط زندگی رخ می‌دهد»، تعریف کردند. ایشان معتقدند: «هر مجموعه، نیاز به یک معیار و عیارسنج دارد.»

 

 

لزوم مراجعه به الگو

     ازنظر روان‌شناختی، تأییدشده که چنانچه الگوها و اسوه‌ها دست‌یافتنی و ملموس و عینی باشند، افراد زودتر تحت تأثیر قرار می‌گیرند. ما نیز اگر در معرفی مبانی سبک زندگی مطلوب و الهی به مردم، صرفاً مباحث فلسفی و فکری را مطرح کنیم، برای همه افراد جامعه درک پذیر نخواهد بود؛ درحالی‌که اگر در قالب الگوهایی عرضه شوند که در جامعه پذیرفته‌شده‌اند، بهتر جا می‌افتند؛ کما اینکه در جهان امروز هم از این روش استفاده می‌کنند و حتی اسوه‌های کاذبی در عرصه‌های هنری، ورزشی و غیره می‌سازند و در قالب این الگوها و اسوه‌ها، افکار و سبک زندگی و در بعد اقتصادی، کالاهای خود را تبلیغ و ترویج می‌کنند.

     این راهکار جهانی، میزان اثربخشی اسوه در افراد جامعه را می‌رساند و تأیید می‌کند که پرداختن به اسوه، سریع‌ترین و طبیعی‌ترین و مؤثرترین راه تربیت عملی است؛ بنابراین، برای هدایت افراد به سمت تربیت اسلامی، بیان مطالب در قالب زندگی و رفتار اسوه‌ها، مؤثرتر است. خداوند در آیات مختلف، حضرت رسول اکرم(ص) و حضرت ابراهیم(ع) را اسوه حسنه معرفی و در آیه 11 و 12 سوره تحریم از حضرت مریم، به‌عنوان زن برتر و اسوه ایمانی، یاد می‌کند. در جای‌جای قرآن نیز از سبک زندگی و اندیشه‌های پیامبران و اولیای الهی و انسان‌های حکیم یادشده است؛ چنان‌که خداوند برای بیان کلمات حکیمانه خود به سخنان لقمان حکیم استناد می‌کند. درحالی‌که خودش، منشأ همه خیرها و فضایل و خوبی‌هاست و دیگران هرچه دارند از منبع فیض الهی گرفته‌اند؛ بنابراین، باوجود چنین منبع فیضی، به‌طور طبیعی استناد به دیگران لازم نیست؛ اما ساختار روحی و روانی انسان به‌گونه‌ای است که از انسان‌هایی مانند خود و از سبک زندگی و کلام آن‌ها بیشتر تأثیر می‌پذیرد.

 

دلایل حجیت سبک زندگی فاطمه سلام‌ا... علیها

     برخورداری از مقام انسان کامل و عصمت، انسان همواره کمال طلب و در پی افراد صاحب‌کمال است البته کمال انسان‌ها کمال نسبی و گاه کاذب است؛ اما با همین وضعیت برای دیگران معیار به شمارمی رود درحالی‌که بهترین الگوها برای همگان کسانی هستند که به کمال حقیقی و به مقام انسان کامل رسیده‌اند. عالمان شیعه [1] و حتی برخی از علمای اهل سنت در تفسیر «تطهیرا» در آیه 33 سوره مبارکه احزاب اشاره دارند که منظور از «تطهیرا» پیامبر(ص) و خاندان و به‌خصوص حضرت صدیقه(س) هست.

 

حجت بودن آن حضرت بر حجت‌های الهی

     در احادیث مختلف از وجود مقدس پیامبر (ص) نقل‌شده است: «من و علی و فاطمه و حسن و حسین و نه تن از فرزندان حسین، حجت‌های خدا بر خلقش هستیم.» [2] از جابر بن عبدا... انصاری نیز نقل‌شده است: «خداوند علی و همسر و فرزندان او را حجت بر خلق قرار داده و آنان درهای علم در میان امت‌اند؛ هرکس از آنان پیروی کند به راه راست هدایت یافته است.»

     زمانی که حضرت صدیقه، برای حضرت حجت(عج) که تمام خداباوران منتظرند تا او بیاید و سبک صحیح زندگی را برای آیندگان به ارمغان بیاورد، اسوه حسنه است، برای دیگر افراد به‌طریق‌اولی حجت خواهد بود و از سبک زندگی ایشان باید پیروی شود:

ابعاد زندگی حضرت فاطمه سلام ا... علیها

1- بعد معرفتی و معنوی (سیره عبادی)؛

2- بعد سلوک ایشان در خانواده (سیره همسرداری، خانه‌داری، تربیت فرزند)؛

3- بعد فعالیت فرهنگی و اجتماعی (سیره فرهنگی)؛

4- بعد فعالیت سیاسی (سیره سیاسی).

با مراجعه به این ابعاد از زندگی ایشان و مطالعه هر یک از آن‌ها می‌توان روش و سبک زندگی فاطمی را به دست آورد.

 

سیره معنوی و عبادی

     اولین نکته‌ای که در زندگی آن حضرت وجود داشته و بر اساس اصول اسلامی است، رسیدن به کمال است. اسلام، دنیا و رفاه مادی را اصل نمی‌داند، بلکه آن‌ها را زمینه‌ساز رسیدن انسان‌ها به کمال حقیقی می‌شمارد. زندگی دائمی و سعادت حقیقی، در سرای آخرت است؛ بنابراین تمام احکام اجتماعی و سیاسی اسلام و نظام‌هایی که ایجاد کرده، برای این است که انسان‌ها به آن کمال حقیقی و کمال معرفتی دست پیدا کنند.

     حضرت زهرا(س) در عمر کوتاه خود، بر اساس شرایط روزگار، در تنگناهای بسیاری قرار گرفتند. باوجوداین سختی‌ها که گاه قهری بود و گاه انتخاب خود ایشان، و با داشتن چند فرزند و زندگی پرمشغله و پرکار، و افزون بر این‌ها غیبت فراوان امیرالمؤمنین(ع) در خانه به دلیل حضور در جنگ‌ها، عبادت و معنویات در زندگی حضرت بسیار پررنگ است.

     ما دو نوع عبادت را در زندگی حضرت می‌بینیم؛ عبادت‌هایی مثل نماز که نیاز به فراغت از امور زندگی داشت و نمازهای خاصی به نام نماز حضرت صدیقه طاهره (س) مشهور شده که ساعتی وقت می‌برد. این نمازها که از حضرت برجای‌مانده، نشان می‌دهد که حضرت در عین رسیدگی به امور زندگی، فرصتی به این عبادت‌ها اختصاص می‌دادند؛ چنان‌که امام حسن(ع) از نماز شب و شب‌زنده‌داری‌ها و عبادت‌های طولانی مادرش گزارش داده است. همچنین حسن بصری ـ که بعضاً به‌اشتباه گمان می‌کنند امام حسن(ع) بوده است ـ می‌گوید حضرت صدیقه(س) آن‌قدر به عبادت می‌ایستاد که پاهایش ورم می‌کرد. طولانی‌ترین تعقیب‌ها در نماز نیز از حضرت صدیقه طاهره(س) نقل‌شده است که برخی تعالیم پیامبر(ص) است و برخی را خود حضرت انشا فرموده‌اند. این تعقیبات، مضامین و نکات بسیار ناب توحیدی و معرفتی در بردارد و توجه به معاد و یاد مرگ و ترسیم حالات سکرات مرگ و احوال قیامت، در آن‌ها بسیار برجسته است. همچنین با وجود منابع محدود، از آن حضرت دعاهای بسیاری به ما رسیده است.

     نوع دیگر از عبادت ایشان، با کار و مشغله‌های زندگی قابل‌جمع است؛ مانند تلاوت قرآن که در زندگی حضرت پررنگ است و از آن به‌عنوان یکی از سه محبوب خود در این دنیا یاد می‌کند. در گزارشی آمده است که سلمان خدمت حضرت رسول(ص) رسید و اظهار شگفتی کرد که دیده است حضرت فاطمه(س) درحالی‌که کار می‌کرد، قرآن نیز تلاوت می‌فرمود. همچنین حضرت روزه‌های مختلف و مستحبی می‌گرفت. از دیگر عبادت‌های حضرت برنامۀ منظم هفتگی برای زیارت قبور، به‌ویژه قبر حمزه سیدالشهدا(ع) بود.

     نکاتی که از سیره عبادی حضرت نقل شد، خود، یک الگو و سبک زندگی است که بیان می‌دارد در کنار انجام وظایف خانه و مسئولیت و مشغله‌های زندگی، چه مقدار باید روزانه به عبادت پرداخت.

 

سیره همسر داری، خانه‌داری و تربیت فرزند

زن در خانه سه وظیفۀ اساسی دارد:

1- همسرداری؛

2- خانه‌داری؛

3- تربیت فرزندان.

در هریک از این وظایف، نکاتی ارزشمند و تربیتی از حضرت به دست ما رسیده است. در بحث همسرداری و احترام به همسر در سیره حضرت می‌بینیم که ایشان گشاده‌رویی را دروازه ورود به بهشت برای مؤمن ذکر می‌کند. [3] و در رفتار با همسرش نیز به سخن خود عمل می‌کند. [4] 

     در محضر پدرش با ابراز محبت به حضرت امیر(ع) او را با احترام یاد می کند و بهترین یار و یاور و بهترین همسر معرفی می‌کند. در مقابل، حضرت امیر(ع) نیز می فرمود: «هرگاه به فاطمه نگاه می‌کنم همه دردها و رنج‌ها و غصه‌ها را از یاد می‌برم.» [5] در لحظه‌های ناگوار زندگی هم این نوع جملات تکرار می‌شود ... .

     ابن فتال نیشابوری می‌گوید: «حضرت صدیقه (س)، حضرت امیر(ع) را (متناسب با شرایطی که در آن بودند) با کلمات محبت‌آمیز یا عنوان پسر عم (در محفل خصوصی) و با تعابیر محترمانه (نزد عموم) یاد می‌کرد. [6] برای مثال در نزد پدرش، از همسر خود با عنوان «علی» و نزد مردم با کنیه «ابالحسن» یا القاب دیگر از ایشان یاد می‌کند؛ چراکه جامعه عرب ذکر نام را خلاف عرف می‌دانستند. [7] به‌هرحال، متناسب با شرایط، نوع خطاب و یادکرد تغییر می‌کرد. این‌ها نکته‌های ظریفی از زندگی ایشان است که همسران در زندگی خانوادگی باید از آن حضرت بیاموزند. حضرت به اقتضای شرایط آن روز جامعه و نیز موقعیت خود از زیورآلات گران‌قیمت استفاده نمی‌کردند؛ اما حداقل آراستگی را که برای زن در خانه لازم است، رعایت می‌کردند؛ مانند استفاده از عطر. [8]  دراین‌باره نیز داستان معروفی درباره ایشان نقل‌شده که نکته تربیتی – اجتماعی دارد؛ داستان پوشش آن حضرت در برابر فرد نابینا؛ هنگامی‌که پیامبر(ص) سؤال می‌کنند چرا خودت را در برابر یک نابینا می‌پوشانی؟ می‌فرمایند: «او مرا نمی‌بیند من که او را می‌بینم ولی بوی مرا استشمام می‌کند و این حجاب برای این است که آن بو را حس نکند.» این داستان از تأثیر روانی خاص سخن می‌گوید که همچنین در بعضی از گزارش‌ها آمده که حضرت از برخی زیورآلات مثل گوشواره و مانند این‌ها استفاده می‌کردند. [9] 

     بحث دیگر سبک تعامل با همسر در زندگی حضرت زهرا (س) اطاعت از همسر است. ایشان می‌گوید: «من به توصیه پدرم همواره عمل می‌کردم که فرمود؛ از همسرت اطاعت کن و از او چیزی مخواه که در توانش نباشد.»

     در اواخر عمر خود نیز فرمودند: «من همواره سعی کردم این نکته را در زندگی‌ام رعایت کنم و به آن پایبند باشم.» حضرت امیر (ع) هم می‌فرمودند: «هیچ‌گاه ندیدم آن حضرت کاری کند که مرا خشمگین و دل‌آزرده کند.»

     گفتنی است که اطاعت صدیقه طاهره (س) از امیر مؤمنان(ع) و همراهی با ایشان الزاماً از آن باب نبود که همسرش بود و علم غیب داشت؛ بلکه قبول این زندگی دوطرفه و مدیریت زندگی از جانب حضرت امیر(ع) بود که این همراهی را ایجاد می‌کرد.

     نکته بعدی هم تناسب درخواست‌هاست. حضرت فرمودند: «این توصیه را همواره از پیامبر دارم که از پروردگار خود حیا می‌کنم چیزی از همسرم بخواهم که در توانش نباشد.» [10] 

     با مرور زندگی حضرت درمی‌یابیم که ایشان در نبود حضرت امیر(ع) همواره در مسائل اقتصادی به حداقل‌ها اکتفا می‌کردند.

     در بحث تربیت فرزند نیز حضرت چند نکته را هنگام انتخاب همسر به‌عنوان مقدمه این بحث رعایت کرد. در روایت داریم برای فرزندان و نسل آینده‌تان، شخص مناسب را به همسری انتخاب کنید. از مسائل ظاهری و مادی در انتخاب همسر، بر اخلاق و معنویت و ایمان و طهارت و پاکی نسل زن و مرد تأکید شده است. حضرت صدیقه خواستگاران متعددی از بزرگان و اشراف داشت؛ اما ایشان با معیارهایی که محوریت آن‌ها ارزش‌های اخلاقی و معنوی بود و از گفت‌وگوی حضرت با پیامبر(ص) به دست می‌آید، حضرت امیر(ع) را انتخاب کرد که جوانی با توان ضعیف اقتصادی بود ... .

     جوانان ما نیز در انتخاب همسر باید از این شیوه و معیارها الگوبرداری کنند که معیار انتخاب همسر، فقط امور ظاهری یا مالی نیست، بلکه معیار، ارزش‌های معنوی و اخلاقی است.

     در باب تربیت فرزند بخشی از توصیه‌های پیامبر(ص) نیز آمده است از آن‌میان آداب ازدواج، انعقاد نطفه، انتخاب اسم، عقیقه کردن، اذان در گوش خواندن و ... .

     التزام و توجه به این امور، یک سبک و روش زندگی و برخاسته از نوعی نگرش به زندگی است. در بحث پرورش جسمی کودک هم روایتی داریم که حضرت التزام داشتند فرزندان از شیر مادر استفاده کنند. [11] 

و غذای فرزند را بر غذای خود مقدم می‌دانستند و سعی می‌کردند تا حد امکان فرزندان را سیر کنند. درزمان بیماری فرزندان نیز با دلسوزی مادرانه برای بهبود آن‌ها نذر می‌کردند و روزه می‌گرفتند.

     در بحث تربیت روحی و عاطفی فرزندان و شفقت و مهربانی مادر به آن‌ها، سلمان نقل می‌کند که به خانه فاطمه(س) رفتم و دیدم که حضرت مشغول آسیاب کردن است و طفل ایشان گریه می‌کند. عرض کردم: چرا از فضه کمک نمی‌گیرید؟ فرمود: امروز نوبت استراحت ایشان است. سلمان گوید: حضرت آن‌قدر آسیاب کرد که خون دستش بر دسته آسیاب جاری شد و به سنگ آسیاب رسید. عرضه داشتم: من بروم بچه را ساکت کنم؟ حضرت فرمود: تو بیا آسیاب کن و من به بچه رسیدگی می‌کنم. من مادرم و به فرزندم مهربان‌تر هستم؛ یعنی حضرت هنگامی‌که میان بچه‌داری و کارخانه تعارض ایجاد شد و ناچار بود که یکی را انتخاب کند، رسیدگی به فرزند را انتخاب می‌کند و می‌فرماید: «انی ارفق؛ من مهربان‌ترم به این بچه». [12] 

 

سیره فرهنگی سیاسی

     در سیره فرهنگی و سیاسی حضرت داریم که آن خطبه‌های معروف فدکیه را در مسجد خواندند. یا زمانی که به زیارت قبور شهدای اُحد می‌رفتند، شخصی از حضرت پرسید که چرا شوهرت قیام نکرد و حکومت را نگرفت؟ آنجا حضرت(س) غدیر را یادآوری کردند و فرمودند: «مَثَل الإمام مَثَل الکعبه»؛ دیگران باید به‌سوی امام بیایند، نه اینکه او به سمت مردم برود. همچنین روایت‌شده است که شخصی خدمت حضرت رسید و گفت: هدیه‌ای از پدرت به من بده. حضرت به خادم فرمود پوستینی را که حدیثی از پیامبر بر آن نوشته‌شده بود، بیاورد. خادم گفت پوستین گم‌شده و آن را پیدا نمی‌کند. حضرت فرمود: برو و آن را پیدا کن؛ «فإنّها تَعدل عندی حسناً و حسیناً». این روایت، بیانگر یک آموزه دینی درباره ارزش معارف نبوی و دینی است؛ و این سخن مادر حسن و حسین (عما) و سخن حجت خداست که مبالغه نمی‌کند.

     باوجوداین نمونه‌ها از فعالیت فرهنگی و سیاسی حضرت زمانی که پیامبر(ص) تقسیم وظایف فرمود و فاطمه(س) را مسئول کارهای درون خانه و حضرت علی(ع) را مسئول کارهای بیرون منزل کرد (ایشان اظهار خوشحالی و رضایت می‌کند. [13] 

     به‌این‌ترتیب حضرت زمانی که وظیفه ایجاب می‌کرد پرده‌نشین نبود و با حفظ حریم و رعایت شرایط به فعالیت‌های فرهنگی و سیاسی می‌پرداخت.

     بامطالعه و دقت در سیره آن حضرت، می‌توان در سبک و روش زندگی خود تجدیدنظر کرد و بر اساس آن جهان‌بینی و تفکر، برنامه‌ریزی کرد. در این سیره شناسی، میزان اهمیت مسائل مختلف مادی و معنوی در زندگی مشخص می‌شود. همچنین با ترویج مبانی فکری ایشان در مقام الگوی انسان کامل، می‌توان هدف صحیح را در زندگی ترسیم و در ابعاد مختلف از زندگی آن حضرت الگوبرداری کرد.

 

والسلام علی من اتبع الهدی

پی‌نوشت‌ها و مآخذ:

[1] . (طبرسی، مجمع‌البیان، ج 8)

[2] . (صدوق، امالی، ص 194؛ در منابع دیگر هم این روایت آمده است.)

[3] . (بحار، ج 72، صفحه 401)

[4] . (بحار، ج 3، ص 117)

[5] . (کشف الغمه، ج 1، ص 373)

[6] . (روضه، ص 151)

[7] . (فرات کوفی، تفسیر، ص 83)

[8] . (امالی، صدوق، ص 41 و 42)

[9] . (همان، ص 552)

[10] . (امالی، صدوق، ص 616)

[11] . (مکارم الاخلاق، ص 117)

[12] . (چند نکته در این روایت وجود دارد که در دلایل امامت، طبری، ص 140 آمده است.)

[13] . (مجلسی، بحارالانوار، ج 43، ص 81)

 

 

 

 

خاطرۀ شهدا را در مقابل طوفان تبلیغات دشمن زنده نگهداریم

خاطرۀ شهدا را در مقابل طوفان تبلیغات دشمن زنده نگهداریم

دفاع مقدس با ستاره‌های درخشان شهدا جلوه‌نمایی می‌کند. ضمن گرامیداشت «هفتۀ دفاع مقدس»، وظیفۀ قدردانی از ایثارگران به‌ویژه شهیدان، فریضه‌ای عینی، تعینی و همیشگی است. بزرگداشت شهید یعنی اصالت بخشیدن به آن هدف‌ها و تشویق به آن عمل و تقدیس آن ایثار، تکریم شهیدان به آن است که این ملت هرگز در برابر سلطه‌گران مستکبر سرخم نکند. یاد شهیدان باید همیشه در فضای جامعه زنده باشد. زنده نگهداشتن یاد شهدای انقلاب باعث تداوم حرکت انقلاب است. شهیدان مظهر هدف، تلاش و تداوم هستند. ما در حقیقت، انقلاب، اسلام، قرآن، استقلال، آبرو و حیثیت را از برکت خون پاک شهدای عزیزمان داریم. خون شهیدان تضمین‌کنندۀ استقلال ملت و سربلندی اسلام است. نظام جمهوری اسلامی امروز امانت شهیدان است. خون شهدای انقلاب اسلامی به هدر نرفته است و آنها بودند که به قیمت خون خود، آبروی اسلام، قرآن، پیامبر و استقلال مملکت را حفظ کردند و حرکتی که آنها در این انقلاب از خود نشان دادند در طول تاریخ بی‌نظیر بوده است. چراغ راه آیندۀ ما شعار آزادگی و فداکاری شهدای ماست. با زبان و عملی خالصانه می‌گوییم: «شهدا! ما شما را فراموش نکرده‌ایم ... اصلاً مگر حماسه، شهادت، هویزه، طلائیه، بستان، صدای غرش توپ‌ها، حسین فهمیده‌ها و باکری‌ها، چمران‌ها، آوینی‌ها و ... فراموش شدنی هستند؟ شما در روح و باطن ما جای دارید. اندیشه و تفکر شما در روح و روان جامعۀ ایرانی جای دارد. یاد شما گرامی و راهتان پُررهرو باد.» سرداران دفاع مقدس، الگوی نسل آینده‌ساز انقلاب هستند؛ لذا سیرۀ نظری و عملی آن عزیزان فرا روی ماست که می‌بایست از آن بهره گرفت؛ از این رو، به‌منظورگرامیداشت یاد و خاطرۀ آن عزیزان در «هشت سال دفاع مقدس» و بهره‌برداری از اندیشۀ زلال آنان، بخشی از وصایا و گفته‌های تعدادی از سرداران شهید را تقدیم می‌داریم:

درگذشت استاد محمد علی اعتضاد رضوی

درگذشت استاد محمد علی اعتضاد رضوی

انالله و انا الیه راجعون  بسم الله الرّحمن الرّحیم درگذشت شخصیت فرهیخته، مجرب، متدین، انقلابی، مخلص والگوی عرصه تعلیم و تربیت که عمر گرانسنگ خود را در راه تربیت نسل آینده ساز هزینه نمود. دست اندرکاران کانون مدارس اسلامی کشور را اندوهگین،متاسف و متاثر ساخت.   لازم است این درگذشت را به جامعه فرهنگیان بالاخص همکاران مدارس اسلامی کشور، بیت شریف آن مرحوم و کلیه بازماندگان تسلیت عرض کنیم و از خداوند سبحان برای روح آن بزرگوار علو درجات و برای خانواده محترم به ویژه فرزندان آن عزیز که همچنان در سنگر تعلیم و تربیت فعالیت می نمایند صبرجزیل و طول عمر مسئلت می نماییم. روحش شاد و یادش گرامی باد  کانون مدارس اسلامی کشور