یکشنبه 04 اسفند 1398 در 08:55
23 3
یکشنبه 04 اسفند 1398 در 08:55

نهادینه‌سازی ارزش‌ها در دانش‌آموزان

رضا فرهادیان قم ـ مهرماه 97

بسم الله الرحمن الرحیم «مَنْ عَمِلَ صَالِحًا مِّن ذَکَرٍ أَوْ أُنثَى وَهُوَ مُؤْمِنٌ فَلَنُحْیِیَنَّهُ حَیَاةً طَیِّبَةً وَلَنَجْزِیَنَّهُمْ أَجْرَهُم بِأَحْسَنِ مَا کَانُواْ یَعْمَلُونَ»؛ هرکس کار شایسته ‏ای انجام دهد، مرد یا زن باشد، درحالی‏که مؤمن است، او را به زندگی پاک و گوارا می‏ رسانیم و پاداش آنان را به بهتر از اعمالی که انجام می‏ دادند، خواهیم داد. «نحل، آیه97». رسول خدا فرمود: «مَنْ سَنَّ سُنَّةً حَسَنَةً فَلَهُ أَجْرُ مَنْ عَمِلَ بِهَا إلى‌ یَوْمِ القِیَامَةِ مِنْ غیرِ أنْ ینْقُصَ من أجورِهم شئٌ»؛ هرکس سنت نیکویی را بنا نهد اجر آن و همه عمل‏ کنندگان به آن عمل، تا روز قیامت برای اوست، بدون این‏که از اجر عمل‏ کننده چیزی کم شود. «اصول کافی، ج5، ص9»

نهادینه‌سازی ارزش‌ها در دانش‌آموزان

سخن آغازین

مؤسسه فرهنگی تربیتی توحید با توجه به رسالت خود در خصوص پرورش اخلاق و رفتار نوجوانان و حفظ حراست آنان از آسیب‏های روحی و اجتماعی برای اولین‌بار، اقدام به تنظیم و طراحی برنامه‏ ای برای نهادینه‏ کردن ارزش‏های دینی کرده است.

هدف‏ گذاری ساختاری برای نهادینه ‏کردن ارزش‏ها، براساس قرآن و سنت و سیره، بر پنج محور اصلی پرورشی متمرکز است که به تناسب سن مخاطب و رشد وی، پایه‏ به‏ پایه و سال‏ به ‏سال، با شیوه‌ها و روش‌های مناسب قابل توسعه و گسترش می‏باشد.

 

سرفصل ‏های کلی محتوای نهادینه‏ کردن ارزش ‏ها

1. خداشناسی (معرفت به پروردگار)؛

2. امام‏ شناسی (معرفت به امام)؛

3. خودنگهداری و تاب‌آوری (رعایت تقوا)؛

4. رعایت سنت فردی و اجتماعی پیامبر (ص) و امام (ع) (ادب و آداب)؛

5. تعاون، انفاق و ایثار (روحیه جمعی و کمک به دیگران).

 

وسایل و ابزار

1. کتاب راهنمای کار معلم چیست

2. جدول دانش‌آموزان در کلاس

3. تکلیف و وظایف دانش‌آموزان

4. لوح فشرده (فیلم، کلیپ و ...)

5. راهنمای آموزش نهادینه‌سازی

 

  • نهادینه‏ سازی چیست؟
  • ارزش‏ها کدام ‏اند؟
  • مخاطب چه کسانی هستند؟
  • روش‌ها چگونه‌اند؟

 

تفکر

1. آیا تا به حال فکر کرده ‏اید که چرا برخی افراد خیلی چیزها را می‏دانند، ولی به آن عمل نمی‏کنند؟

2. بیشتر مشکلات اجتماعی، ریشه در چه چیزی دارد؟

3. چرا رفتارها مطابق با گفتارها و عقاید نیست؟

4. چرا در قرآن کسانی که به گفته خود، عمل نمی‏کنند مورد غضب شدید الهی قرار گرفته ‏اند؟

5. در روایات از کدام عمل به عنوان «بهترین و محبوب‌ترین عمل»، نام برده شده است؟

 

 

مقدمه

تبیین مبانی فکری طرح نهادینه‌سازی ارزش‏ها

چیستی ارزش‏ها

ارزش‏های دینی، هنجارهای اصلی و استانداردهای مورد نظر شارعند، که باید برای تعریف رفتارهای مناسب در تصمیم‏ گیری و انجام عمل در طول دوران زندگی و فرآیندهای مختلف حیات بشری، لحاظ شوند تا انسان را به سعادت رهنمون سازند.

ارزش‏ها همان اعتقادات، ایمان، کمیت‏های قابل عمل، ادب و آداب و سنت‏های نبی اکرم و امامان معصوم در موقعیت‏های مختلف زندگی هستند.

ارزش‏ها، سنجه‌ها و معیارهایی برای انتخاب اهداف یا هدایت اعمال هستند که در طول زمان، در رفتار فرد تثبیت شده‌اند. در حقیقت، محورهایی برای رسیدن به حیات طیبه‌اند.

ایمان به ارزش‏ها در عمل و رفتار، به‏ گونه‏ ای در هم تنیده ‏اند که شناسایی یکی بدون دیگری معنای دینی ندارد.

ارزش‏های دینی بر مبنای میزان وضوح و قابلیت رویت و عمق، سه سطح دارد:

یکم) شعائر (الگوهای رفتاری قابل مشاهده، نمادها، ادب و آداب و سنت‏ها و ...): این سطح همانند پوسته، به‌راحتی قابل مشاهده بوده و در واقع وجود جلوه ‏های ظاهری دین که بیانگر ارزش‏ها و مفروضات بنیادین است.

دوم) عقاید و اصول کلی و آرمان‏های دین: تحلیل این سطح، آگاهی و معرفت ما را از دین افزایش می‏دهد.

سوم) مفروضات، واجبات و اعمال بنیادین: شناخت این سطح، با درهم‌آمیختن ایمان و عمل، به‌تدریج درک عمیق‏تری را از دین نصیب ما می‏کند.

زمانی که از ارزش، برای هدایت رفتار و اعمال بهره‏ گیری شود و در فرد نهادینه ‏گردد، شخصیت انسانی به وحدت و هماهنگی می‌رسد و در مسیر رشد قرار خواهد گرفت و به مراتب صراط مستقیم و کمال و سعادت دست می‏یابد.

هر اقدامی درخصوص ارزش‏ها، مستلزم شناخت ماهیت و کارکرد آن‏هاست. ارزش‏ها، باورها و عقاید با ثبات، همیشگی و بلندمدتی هستند که نشان می‏دهند در طول زندگی و در موقعیت‏های مختلف، چه اموری دارای اهمیت است و با چه سبک و روشی باید زندگی کرد.

ارزش‏ها، چگونه بندگی‏ کردن و راه‏های رسیدن به عبودیت و کمال و هم‌چنین عوامل دوری از مبدأ آفرینش را معین می‏کنند.

برای نهادینه‌سازی ارزش‏ها، قبل از هر چیز، شناسایی ارزش‏های اصلی در اسلام ضرورت دارد. البته باید توجه داشت که ما در این‌جا نمی‏خواهیم اصول دین را بازگو کنیم یا به تقسیمات مختلفی که در روایات آمده، بپردازیم، بلکه در مقام تعلیم و تربیت دینی و ضرورت پرداختن به پرورش آن، در تقسیم‌بندی دیگری، ارزش‏ها را در پنج محور و گروه قرار می‌دهیم که در حقیقت یک محور است، ولی در اینجا به ضرورت، چهار محور از آن منشعب می‏گردد.

 

مبانی فکری ارزش‏ها‏

ارتباط با پروردگار

انسان موجودی نیازمند و محتاج است[1] که در مسیر رفع نیازهای خود همواره در معرض یک‏سری القائیات قرار داشته و و به دنبال نقطه اتکایی می‏گردد. اراده خداوند هم بر آن است که انسان را از حوزه القائیاتش خارج کند و توجه‏ او را به ذات خود جلب نماید.[2]

اولین کلام پیامبر اکرم (ص) «قولو لا اله الا الله تفلحوا»[3] بود؛
یعنی سعادت و رشد انسان در گرو ارتباط با پروردگار و اخلاص به وی است. انسان باید با کنار زدن الهه‌های درونی و بیرونی خود و هرآنچه که ذهن او را مشغول به خود می‌سازد، به حقیقت پروردگار برسد.

انسان برای عبودیت و رسیدن به کمال آفریده شده است و با نفی الهه‏ های دیگر فقط بنده خدا می‏شود. بنابراین رستگاری و سعادت او در گرو «لا اله الا الله» می‏باشد. با عنایت به این‏که رشد و کمال انسان در گرو ارتباط مستمر با خالق یکتاست «ارتباط با پروردگار» اولین محور نهادینه‌سازی ارزش‏ها انتخاب می‏شود.

ازاین‌رو، برنامه ‏های تربیتی باید به‏ گونه ای باشد که شخصیت انسان را در جهت صراط مستقیم که همان عبودیت و بندگی خالص خداست سوق دهد و زمینه ارتباط با پروردگار را برای او فراهم کند. تمام برنامه‌های دینی ـ از آغاز بعثت ـ به دنبال این بوده‌اند که در وجود و شخصیت انسان‏ها با یک سلسله برنامه ‏هایی برای زدودن شرک و اهمیت نداشتن غیر او[4] حاصل کند تا با ایجاد وحدت و هماهنگی در شخصیت وی، موجب رشد او به سوی شخصیتی مستقل با معرفت و محبت الهی فراهم گردد و شرط حاصل‌شدن این وحدت و هماهنگی، نهادینه‌شدن تنها ارزش وجودی عالم یعنی مبدأ کمال و مبدأ آفرینش است.

با عنایت به این‌که رشد و سعادت انسان در گرو ارتباط مستمر با خالق خویش است، «ارتباط با پروردگار» اولین و اصلی ‏ترین محور پرورشی است که از کودکی باید نهادینه شود و همه ابعاد وجود شخصیت انسان در ذیل آن ارتباط، شکل می‏گیرد و موجب رشد و تعالی او می‏شود.

 

ارتباط با امام معصوم

محور دوم که «ارتباط با امام معصوم» است، برخاسته از محور اول است؛ به این معنا: حالا که یک موجود متناهی می‌خواهد با یک وجود نامتناهی ارتباط برقرار کند، نیازمند وسیله و واسطهٔ فیض است و این واسطه، بی‏شک نبی اکرم (ص) و امامان معصوم (ع) هستند.[5] در حقیقت، انسان کامل است که از طریق وحی و انزال کتب، انسان را با پروردگارش مرتبط می‌کنند.

قرآن کریم در مورد عبودیت و عبادت پروردگار که همه به آن امر شده‏ ایم می‏فرماید: «وَمَا خَلَقْتُ الْجِنَّ وَالْإِنْسَ إِلَّا لِیَعْبُدُونِ»[6] و «وَأَنِ اعْبُدُونِی هَذَا صِرَاطٌ مُسْتَقِیمٌ».[7] صراط مستقیم را به پیروی از ائمه معصومین(ع) تفسیر کرده‌اند. بنابراین ما که انسان هستیم برای پیمودن راه راست و رسیدن به حق، باید وارد مدار ولایت امام شویم و از انسان کامل که همان نبی اکرم (ص) و ائمه معصومین(ع) هستند الگو بگیریم.[8]

چون امام، واسطهٔ فیض است و در زمانهٔ ما این واسطه، امام زمان (عج) است، ارتباط با پروردگار تحت عنوان ولایت شکل می‏گیرد. کسی که ولایت نداشته باشد، در حقیقت، زندگی و حیات واقعی ندارد. انسان باید در زندگی، الگوی کامل داشته باشد و به تأسی از امام، سبک زندگی و الگوی خود را برای عبودیت و ارتباط با پروردگارش محقق سازد؛ بی‌تردید برترین و کامل‏ترین الگو‏ها برای حیات بشری امامان معصوم(ع) هستند.

 

رعایت تقوا

مهم‏ترین شاخصه بارز وجودی امام(ع) در زندگی، رعایت تقوا و خودنگهداری و تاب‏ آوری است؛ بنابراین باید خود‏نگه‏داری و تقوا را ـ که سرلوحه و زیرساخـت سـایر ارزش‏ هـاست ـ در دانش ‏آموزان پرورش داده و نهادینه شود.

 

رعایت سیره و سنت (ادب و آداب)

در ذیل شاخصه تقوا، سیره و سنت پیامبر (ص) و ائمه معصومین(ع) که در واقع همان سبک زندگی اسلامی است و از آن به رعایت ادب و آداب و ادب حضور در طول دوران زندگی یاد می‏شود و باید از ابتدا در برنامه ‏ها مورد توجه و عنایت قرار گیرد تا با اجرای دقیق آن در دوره شکل‏ گیری شخصیت در زمان تحصیل، شاهد نهادینه‏ شدن این ویژگی در وجود دانش‏ آموزان باشیم.

 

داشتن روحیه تعاون، انفاق و ایثار

ویژگی شاخص و بارز دیگرِ الگوهای تربیتی ما، برخورداری از روحیه جمعی، همکاری، کمک، انفاق و ایثار است. بی‌تردید نهادینه‏ ساختن این خصوصیت در دانش ‏آموزان، زمینه اصلاح و سعادت فرد و جامعه را در جهان فراهم می‏سازد.

 

چیستی نهادینه‌سازی ارزش‏ها

‏‏نهاد یعنی ریشه، بن، وجود. نهادینه‌سازی ارزش‏ها در رفتار، به معنای برنامه‏ ای منظم، منسجم و نظام‏ مند است که یک ارزش اخلاقی را از بن وجود در طبیعت انسان طوری تثبیت و جایگزین کند که در طول زمان، بی‌درنگ در رفتار فرد تجلی یابد. درونی‌کردن در حقیقت فعال کردن نهاد وجودی انسان است برای فکر و عمل.

آموزش‏هایی که روی یک موضوع مهم و ارزشی و اساسی تمرکز دارد و از طریق ایجاد موقعیت‏های یادگیری تمرین و تکرار در قالب نقش‌آفرینی و مشارکت دانش ‏آموزان انجام می‏پذیرد، به نوبه خود، طراحی آموزش جدید و جذابی را می‌طلبد. این امر می‏تواند به صورت تلفیقی و غیرتلفیقی در قالب طرح درس کتاب، قصه‌خوانی، حفظ موضوعی آیات قرآن کریم و روایات، فیلم، کلیپ و انواع روش‏ها و ابزارهای تکنولوژی آموزشی ارائه گردد.

این نوع برنامه‌سازی و آموزش، زمینه را فراهم می‏کند تا دانش‌آموز به‌طور روزانه عملی را انجام دهد و به‌تدریج به آن علاقه‏ مند گردد.

یکی از اصول مهم این طرح این است که خود معلمان و مربیان در تعامل با دانش‌آموزان، عامل به ارزش‏های ارائه شده باشند، همین امر، برنامه خودسازی برای معلم و مربی و دانش‌آموز و حتی اولیا محسوب می‏شود.

نهادینه‌سازی ارزش‏ها فقط با استفاده از برنامه مدون و حساب شدهٔ تربیتی و با تفکر سیستمی و منظم در موقعیت‏های متنوع و مناسب مطرح می‏گردد و با برنامه و روش‏های مناسب در عمل در خانه و مدرسه با یادآوری‏ های مستقیم و غیرمستقیم ارائه می‏شود، این برنامه با تمرین و تکرار عملی استمرار می‏یابد و به‌تدریج تثبیت و نهادینه می‌شود.

 

مبدأ نهادینه‌سازی

مباحث نهادینه‏ سازی ارزش‏ها از ساختار فکری توحیدی نشئت می‏گیرد که در ابتدای دعوت پیامبر اکرم (ص) به عنوان سیره و سنت در رفتار ایشان بروز یافت. این ارزش‏های مهم به عنوان سبک زندگی انسان و بر اساس لزوم الگوگرفتن از اسوهٔ حسنه و ولیِّ الهی، باید به صورت روزانه در زندگی مسلمانان جاری و ساری گردد.

 

چرایی نهادینه‏ سازی

سه اصل «یقین قلبی»، «اقرار زبانی» و «عمل به ارکان» در تعریف ایمان، این رهنمود را می‏دهد که هر آموزه دینی باید از مرحله اول و دوم بگذرد و به مرحله سوم یعنی عمل درآید تا عنوان «ایمان» به خود گیرد.

در یک طبقه‌بندی، ایمان به دو بخش تقسیم شده است: ایمان مستقر و ایمان مستودع. از آیات و روایات استفاده می‏شود که از انسان، «ایمان مستقر» و عمل پیوسته و مستمر را خواسته‌اند و مفهومش این‏ است که تمامی اعتقادات و ارزش‏ها باید کاملاً در وجود بندگان و شخصیت آنان نهادینه گردد؛ درحالی‌که «ایمان مستودع» حالتی است که ایمان برای فرد حاصل می‌شود، اما این حالت موقتی است و در مقام عمل، در موقعیت‌های مختلف، گرفتاری‏ها، سختی‏ها و در گره‌های زندگی، رخت برمی‌بندد و رنگ می‏بازد.

ایمان مستقر، موجب ایجاد هماهنگی و وحدت در شخصیت انسان می‏شود؛ به‌گونه‏ای که دیگر زبان او چیزی نمی‏گوید که قلبش آن را تصدیق نکند؛ بی‏شک این استقرار، زمانی رخ می‏دهد که اعتقادات و ارزش‏ها به عمل منجر شود.

در بحث نهادینه‏ کردن ارزش‌ها نیز هدف همین است که از کودکی، که دوران شکل‏گیری شخصیت انسان است، این ارزش‏ها در وجود فرد به‌تدریج نهادینه شود تا به ایمانی مستقر دست یابد. این مهم، طبیعتاً برنامه ‏ای منظم، حساب‌شده، منسجم و سیستماتیک را می‏طلبد که در موقعیت‏های مختلف زندگی به عمل و اجرا درآید.

 

تکرار عمل صالح، پشتوانه لازم برای تقویت و استحکام ایمان

در ابتدای معرفت، وقتی ایمان در قلب انسان وارد می‏شود نیازمند پشتوانه است. بهترین پشتوانه برای اعتقاد و ایمان به یک ارزش، تمرکز، تمرین و تکرار مداوم عمل صالح است. در واقع انسان از طریق انجام مستمر عمل صالح در موقعیت‌های گوناگون زندگی، ایمان خویش را مستحکم و ثابت می‏گرداند. چنانچه این پشتوانه لازم برای ایمان در وجود افراد استمرار نیابد، ایمان، مستودع و یا عاریه‏ ای خواهد شد و از بین می‏رود. بنابراین از طریق انجام فراوان عمل صالح ایمان تثبیت می‏گردد.

 

علم یا عمل؟ و تأثیر آن در نظام فکری

علم اگر با عمل توأم شود در اثر تمرین و تکرار عمق پیدا می‏کند و به‌تدریج مونس انسان می‏گردد. این امر موجب تمایل و علاقه به انجام دادنِ همیشگی عمل می‏شود.

ظرفیت وجودی انسان با کار و عمل افزایش می‏یابد و پس از مدتی رابطه‌ای متقابل میان نظر و عمل حاصل می‏شود و نظام فکری آدمی شکل می‏گیرد و به تبع آن، باورها نیز تقویت می‏گردد.

 

چرایی چهل روز

خداوند بزرگ در قرآن کریم می‏فرماید:

«وَ واعَدْنا مُوسى ثَلاثِینَ لَیْلَةً وَ أَتْمَمْناها بِعَشْرٍ فَتَمَّ مِیقاتُ رَبِّهِ أَرْبَعِینَ لَیْلَةً»؛.[9]

هم‌چنین در حدیثی نورانی از پیامبر اکرم (ص) نقل شده است:

من أخْلَصَ لِلّٰهِ أربعینَ یَوْماً فَجَّرَ الله یَنابیعُ الحکمةِ مِن قَلْبِهِ عَلی لِسانِهِ؛[10]

هر بنده‏ای که چهل روز خود را برای خداوند متعال خالص گرداند چشمه های حکمت از قلب او بر زبانش جاری می‏شود.

این همان چیزی است که از آن به شناخت واقعی یاد می‏شود.

قرآن کریم از این شناخت واقعی با واژه «حکمت» یاد کرده است؛ در مورد حضرت داود(ع) می‌فرماید:

«وَآتَیْناهُ الْحِکْمَةَ»؛[11] و به او قوه درک حقایق عطا کردیم.

حکمت جامع این امر، دو جنبه نظری و عملی دارد. این تاکیدها برای این نیست که فقط جنبه‏ های نظری برای انسان روشن شود و بر معرفت عقلی او افزوده گردد، بلکه بال دیگر، یعنی قوای عملی انسان و دستگاه‏ هایی که در او کارگر هستند(چشم، گوش، مغز، قلب و ...) باید فعال شوند. بنابراین حکمت، معرفت به ارزش‏ها همراه با عمل است که حداقل اگر چهل روز تمام، تمرین و تکرار شود، به‌تدریج برای انسان گشایش و وسعت روحی حاصل می‏گردد.

ازاین‌رو، همان‏گونه که در نظام آموزش، برنامه‏ ریزی، هدف و زمان آموزشی دقیقاً مشخص شده است، در نظام پرورش هم باید همین‏گونه عمل شود. شایسته نیست برای بخش مهم‏تر یعنی پرورش و تربیت، تنها به نگارش اهداف کلی بدون توجه به برنامه، بسنده کرد و هیچ راهکار و معیاری برای تحقق آن نداشت. برای رفع این معضل، در طرح نهادینه‏ کردن ارزش‏ها، پس از تبیین دقیق اهداف، برنامه ‏ریزی و ارزیابی نیز انجام می‌شود.

هریک از اهداف با برنامه ‏ای مشخص در مدت شش هفته یا چهل روز اجرا می‌شود. برنامه ‏ریزی برای پنج هدف و محور بنیادین به این صورت است که هر هدف و محور در هر روز به مدت ده‌دقیقه یادآوری و تکرار می‏شود و هر هفته با یک طرح درس به منظور تعمیق و معرفت آن، به اجرا درمی آید و در پایان هر دورهٔ چهل‌روزه، اردویی برای تثبیت مباحث برپا شده و در پایان سال نیز ارزشیابی نظری و عملی برگزار می‏شود. هم‌چنین با بازخوردگیری از خودارزیابیِ دانش ‏آموزان، اولیا و مربیان، امکان دریافت و تنظیم گزارشی از پیشرفت پرورشی و ارزشی دانش‏ آموزان به صورت کمی و کیفی فراهم می‏گردد.

اگر یک مدرسه بخواهد سیستمی مبتنی بر ارزش‏های پایدار ایجاد کند و شاهد جاری‌شدن ارزش‏ها در رفتار و همه فعالیت‏های دانش ‏آموزان باشد باید ابتدا یک برنامهٔ منظم روزانهٔ رفتاری برای دانش‌آموزان تعریف کند که از دو عنصر طول زمان و تداوم برخوردار باشد و بخشی از وظایف و تکالیف روزانه آن‌ها تلقی شود. در حقیقت، نهادینه‌سازی به معنای واردکردن ارزش‏ها به صورت رسمی و آشکار در زندگی روزمره و در همه تصمیم ‏گیری‏ های روزانه و تمامی فرصت‏ها و فعالیت‏های کلاس و مدرسه و منزل می‏باشد.

 

مدل مفهومی طرح نهادینه‌سازی ارزش‏ها

برای نهادینه‌سازی یک ارزش، سه مرحله در چارچوب کلی در برگیرنده این مدل است:

بیرونی‌سازی؛

عینی‌سازی(بیان مصادیق)؛

درونی‌سازی؛

در مرحله بیرونی‌سازی، ارزش‏ها به طور دقیق در قالب طرح درس به صورت واضح و روشن بیان می‏شود.

در مرحله عینی‌سازی، مصادیق واضح ارزش‏ها مشخص و معین می‏شود. باید توجه داشت که برای جاری‌سازی ارزش‌ها وجود یک مصداق رفتاری معین الزامی است و نباید به مصادیق دیگر پرداخته شود.

در مرحله درونی‌سازی، باید دانش و شناخت ارزش در زندگی روزمره دانش ‏آموزان وارد گردد. با افزایش معرفت و پرداختن به ابعاد گوناگون ارزش‏ از زاویه‏ های مختلف و با روش‏های گوناگون در این مرحله، موجب تعمیق و درونی‌شدن ارزش‌ها می‌شود.

در هر یک از این سه مرحله می‏توان از ابزارها و سازوکارهای مختلفی استفاده کرد تا در طول زمان به‌تدریج یک ارزش نهادینه شود.

اولین روش پیاده‌سازی ارزش‏ها‏ عامل‌بودن خود معلم و مربی در مدرسه و والدین در خانه است که به عنوان راهبر، ارزش‏ها را نهادینه می‏کنند. چون تنها بیان ارزش‏ها کافی نیست، بلکه معرفی ارزش‏ها در عمل و با استفاده از نمادها موجب می‏شود که دانش‏ آموزان رفتار درست را تشخیص دهند و در ادامه با تشویق، رفتار ارزشی در آنان شکل گیرد و کم‌کم تثبیت گردد.

با وجود همه این‌ها تا زمانی که معیارهایی برای تشویق و خودارزیابی و سنجش رفتارِ ارزش مدار تعریف نشود نمی‏توان انتظار واردشدن ارزش‏ها را در همهٔ جنبه ‏های زندگی در مدرسه داشت. تمرین و تکرار و ارزیابی و دادن بازخورد مثبت از طرف معلمان و مربیان و مدرسه بسیار حائز اهمیت است و دانش‌آموزان باید درک کنند که همسویی با ارزش‏ها در رفتار آنان برای خود و دیگران ارزش والایی دارد و در نتیجه، تعهد بیشتری برای تبعیت از آن‌ها را از خود بروز خواهند داد.

سیستم تشویق معنوی در هر دو صورت فردی و گروهی نباید مورد غفلت واقع شود، زیرا سیستم‏ های پاداش، مهم‌ترین تأثیر را در رفتار فرد به‌جا خواهد گذاشت.

 

اصول عملیاتی نهادینه‏ سازی ارزش ‏ها

چارچوب مورد استفاده در مدرسه و منزل:

ـ گوش‌دادن؛

ـ نگاه‌کردن؛

ـ اندیشیدن؛

ـ اقدام و عمل‌نمودن؛

 

سازوکارهای نهادینه‌سازی ارزش ‏ها

ـ طرح موضوع نهادینه‌سازی ارزش‏ ها توسط معلم در کلاس با طرح درس، کتاب، فیلم، نمایشنامه، شعر و ...؛

ـ چاپ و نصب بنر با مضمون ارزش‏ ها؛

ـ تهیه و توزیع کارت‏ ها و یا کاتالوگ ارزش‏ ها؛

ـ قراردادن پیام‏ های مرتبط با ارزش‏ ها در محل‏ های مناسب؛

ـ حفظ آیات و روایات کوتاه مرتبط با ارزش ‏ها؛

ـ نصب مضامین ارزشی روی تابلوی اعلانات؛

ـ برگزاری مسابقات جمله‌نویسی، شعر، نقاشی و ... درخصوص ارزش ‏ها؛

ـ برگزاری جلسات بحث گروهی در رابطه با ارزش‏ ها؛

ـ بیان واقعه و قصه در زمینه ارزش ‏ها؛

ـ توزیع کتاب‌هایی مرتبط با ارزش‏ ها؛

ـ نمایش جملات در کلاس خوش‌نویسی و تصویر در کلاس هنر و نقاشی در رابطه با ارزش‏ ها؛

ـ اجرای برنامه نهادینه‌سازی ارزش ‏ها در زنگ ورزش.

نهادینه‌کردن ارزش‌ها در حقیقت عملیاتی‌کردن و اجرایی‌کردن سند تحول بنیادین نظام آموزش و پرورش کشور است.

امید است مؤسسه فرهنگی تربیتی توحید به کمک مدیران، معلمان، مربیان و کادر مدارس و خانواده‌ها بتواند ارزش‌ها را در شخصیت دانش‌آموزان نهادینه کند. همه همت و هدف این اثر بر همین موضوع متمرکز است. برخود لازم می‌دانم از همکاری‌های حجةالاسلام و المسلمین سیدمحسن آزادی، دکتر سیداحسان افشاری‌زاده و سرکار خانم‌ها فرهادیان، توکلی و قربانی در سامان‌دهی این اثر تشکر کنم.

 

[1]. «یَا أَیُّهَا النَّاسُ أَنتُمُ الْفُقَرَاء إِلَى اللهِ وَاللهُ هُوَ الْغَنِیُّ الْحَمِید». (فاطر، آیه15)

[2].«یَا أَیُّهَا الإِنسَانُ مَا غَرَّکَ بِرَبِّکَ الْکَرِیم». (انفطار، آیه6)

[3]. بحارالانوار، ج18، ص202.

[4]. «عَظُمَ الْخالِقُ فى اَنْفُسِهِمْ، فَصَغُرَ ما دُونَهُ فى اَعْیُنِهِمْ». (نهج‌البلاغه، خطبه193)

[5]. «یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُواْ اتَّقُواْ اللهَ وَابْتَغُواْ إِلَیهِ الْوَسِیلَةَ». (مائده، آیه۳۵)

[6]. ذاریات، آیه56.

[7] .یس، آیه61.

[8] . «لَقَدْ کانَ فِی رَسولِ اللهِ اُسْوَةٌ حَسَنَة». (احزاب، آیه 21)

[9]. اعراف، آیه142.

[10]. بحارالانوار، ج67، ص249.

[11]. ص، آیه20.

خاطرۀ شهدا را در مقابل طوفان تبلیغات دشمن زنده نگهداریم

خاطرۀ شهدا را در مقابل طوفان تبلیغات دشمن زنده نگهداریم

دفاع مقدس با ستاره‌های درخشان شهدا جلوه‌نمایی می‌کند. ضمن گرامیداشت «هفتۀ دفاع مقدس»، وظیفۀ قدردانی از ایثارگران به‌ویژه شهیدان، فریضه‌ای عینی، تعینی و همیشگی است. بزرگداشت شهید یعنی اصالت بخشیدن به آن هدف‌ها و تشویق به آن عمل و تقدیس آن ایثار، تکریم شهیدان به آن است که این ملت هرگز در برابر سلطه‌گران مستکبر سرخم نکند. یاد شهیدان باید همیشه در فضای جامعه زنده باشد. زنده نگهداشتن یاد شهدای انقلاب باعث تداوم حرکت انقلاب است. شهیدان مظهر هدف، تلاش و تداوم هستند. ما در حقیقت، انقلاب، اسلام، قرآن، استقلال، آبرو و حیثیت را از برکت خون پاک شهدای عزیزمان داریم. خون شهیدان تضمین‌کنندۀ استقلال ملت و سربلندی اسلام است. نظام جمهوری اسلامی امروز امانت شهیدان است. خون شهدای انقلاب اسلامی به هدر نرفته است و آنها بودند که به قیمت خون خود، آبروی اسلام، قرآن، پیامبر و استقلال مملکت را حفظ کردند و حرکتی که آنها در این انقلاب از خود نشان دادند در طول تاریخ بی‌نظیر بوده است. چراغ راه آیندۀ ما شعار آزادگی و فداکاری شهدای ماست. با زبان و عملی خالصانه می‌گوییم: «شهدا! ما شما را فراموش نکرده‌ایم ... اصلاً مگر حماسه، شهادت، هویزه، طلائیه، بستان، صدای غرش توپ‌ها، حسین فهمیده‌ها و باکری‌ها، چمران‌ها، آوینی‌ها و ... فراموش شدنی هستند؟ شما در روح و باطن ما جای دارید. اندیشه و تفکر شما در روح و روان جامعۀ ایرانی جای دارد. یاد شما گرامی و راهتان پُررهرو باد.» سرداران دفاع مقدس، الگوی نسل آینده‌ساز انقلاب هستند؛ لذا سیرۀ نظری و عملی آن عزیزان فرا روی ماست که می‌بایست از آن بهره گرفت؛ از این رو، به‌منظورگرامیداشت یاد و خاطرۀ آن عزیزان در «هشت سال دفاع مقدس» و بهره‌برداری از اندیشۀ زلال آنان، بخشی از وصایا و گفته‌های تعدادی از سرداران شهید را تقدیم می‌داریم:

درگذشت استاد محمد علی اعتضاد رضوی

درگذشت استاد محمد علی اعتضاد رضوی

انالله و انا الیه راجعون  بسم الله الرّحمن الرّحیم درگذشت شخصیت فرهیخته، مجرب، متدین، انقلابی، مخلص والگوی عرصه تعلیم و تربیت که عمر گرانسنگ خود را در راه تربیت نسل آینده ساز هزینه نمود. دست اندرکاران کانون مدارس اسلامی کشور را اندوهگین،متاسف و متاثر ساخت.   لازم است این درگذشت را به جامعه فرهنگیان بالاخص همکاران مدارس اسلامی کشور، بیت شریف آن مرحوم و کلیه بازماندگان تسلیت عرض کنیم و از خداوند سبحان برای روح آن بزرگوار علو درجات و برای خانواده محترم به ویژه فرزندان آن عزیز که همچنان در سنگر تعلیم و تربیت فعالیت می نمایند صبرجزیل و طول عمر مسئلت می نماییم. روحش شاد و یادش گرامی باد  کانون مدارس اسلامی کشور