دوشنبه 01 ارديبهشت 1399 در 05:16
23 3
دوشنبه 01 ارديبهشت 1399 در 05:16

مراحل شکل­ گیری مقررات اخلاقی در کودکان و نوجوانان

برگرفته از کتاب "تربیت برتر" نوشته­: رضا فرهادیان

احترام به قانون و مقررات و هرگونه قواعد و اصول اخلاقی، مستلزم پیدایش روح انضباط و احساس مسؤولیت است با درک این که تنها در سایه­ رعایت آنهاست که می ­توان، به ارزشمندی و احساس خوشایندی نایل آمد.

مراحل شکل­ گیری مقررات اخلاقی در کودکان و نوجوانان

درونی کردن مفاهیم اخلاقی

آموزش مفاهیم و دانستن، یک چیز است و پذیرش و عمل کردن به آن چیز دیگر. لذا آموزش اخلاقی کودکان اگر درست و صحیح انجام پذیرد تنها نصف کار انجام شده و نصف دیگر، درک و کاربرد عملی آن است. نباید گذاشت در کلاس، کار به لفاظی تمام و تصور شود کودکان چون مفاهیم اخلاقی را می­دانند پس در هنگامه­ عمل آن را نیز رعایت خواهند کرد. مهم این است زمینه­ ای فراهم گردد که کودکان از تحت اقتدار سلطه ­جویانه­ فرد یا گروه خارج شوند و با شرکت دادن آنان در بحث ­های جمعی و گروهی، چه از نظر ذهنی و عقلی و چه از نظر عملی، با مسائل و مشکلات درگیر شوند و در جوی آزاد و محبت آمیز و با حفظ احترام بر شخصیت یکدیگر، در ارتباط متقابل و تبادل افکار، در بحث و گفتگو، خود به احساس ارزشمندی برسند و عملاً به تفکر و تعقل واداشته شوند و در مباحثه­ ها و مناظره­ ها با راهنمایی و هدایت مربی عملاً ضرورت اجرای قوانین و مقررات انضباطی را درک کرده و به باور برسند و آن را درونی سازند. مدرسه و خانه باید چنین فرصت­ های سازنده ­ای را فراهم بیاورد تا کودکان به پیشرفت­ های جمعی و درک گرایش­ های اخلاقی نایل شوند و به صورت عینی و عملی، ارزش قوانین و مقررات را در موقعیت­ های گوناگون و شرایط مقتضی ادراک نمایند. کودکان و نوجوانان به دستورات و رفتار معلمان خود بسیار حساس و دقیق اند و نیز در مقابل رفتار همسالان خود تأثیرپذیر. معلمان می­ توانند با فراهم آوردن زمینه­ های مناسب، در بحث ­های گروهی وارد شده و نقش هدایت ­گر داشته باشند و دربرخوردها و مناظره ­های گروهی، بنا به اقتضای هر موقعیتی زمینه را طوری فراهم کنند که خود آنان به کشف و درک استدلال ­های آن مجهز شوند. در این صورت خود بطور سازنده ­ای در رشد منش اخلاقی و پیشرفت و تعالی خویش نقش پیدا می­ کنند.

احترام به قانون و مقررات و هرگونه قواعد و اصول اخلاقی، مستلزم پیدایش روح انضباط و احساس مسؤولیت است با درک این که تنها در سایه­ رعایت آنهاست که می ­توان، به ارزشمندی و احساس خوشایندی نایل آمد. این در حالی است که محیط به دور از هرگونه اجبار و تحمیل بوده و در تعامل و تقابل گروهی با احترام متقابل به مبادله، اطلاعات و احساسات بپردازند، به طوری که کودکان در کنار بزرگسالان احساس کنند توانایی و درک و فهم مسایل را دارند تا در عمل به آن مبادرت ورزند. تأثیر و تأثرات از طریق گروه همسال با هدایت مربی، کارایی فوق ­العاده و چشمگیری دارد.

تشویق و اثرگذاری والدین در بحث­ های گروهی و خانوادگی و دادن مسٔولیت به فرزندان در موقعیت­ های طبیعی و عملی، عامل پر قدرتی جهت کسب ارزش­ های اخلاقی و شخصیت­ دهی به آنان می­ باشد. در صحنه طبیعی زندگی، والدین و مربیان با شیوه­ های مناسب ارشادی و با ابراز نظرات اخلاقی به موقع، می توانند به تغییر یا اصلاح کنش­ های رفتاری و اخلاقی کودکان پرداخته و آنان را به مرحله­ عالی ­تر ارزشی ارتقا دهند.

رفتار مربی، الگو و نمونه ­ای برای تجربه­ عملی کودکان است و تجارب مفید ایجاد شده از سوی اطرافیان و همسالان که در محیط مدرسه و منزل، در موقعیت­ های طبیعی و شرایط ایجاد شده، دریافت می ­نمایند، موجب شکل ­پذیری شخصیت و محرک و تقویت­ کننده­ای جهت دستیابی به ارزش­ های بالاتر می­ شود. احساس رقابت سالم در همکاری و تقابل گروهی، به تجربیات مثبت و سازنده برای کودکان منجر خواهد شد. با تفسیر روشنی که توسط مربی و یا والدین از مفاهیم و ارزش ­های اخلاقی در حین کار و عمل عرضه می­ گردد، در ارتباط با گروه همسال در یک مشارکت فکری به صورت گروهی به استدلال­ های منطقی مجهز می ­گردند. البته بهتر است که مسائل، بنا به نیازها و خواسته ­های کودکان طرح و مورد بحث و مذاکره قرار گیرد. توجه به مراحل رشد و سطح فکر و منطق کودک و عنایت به عامل زمان در فراگیری و درون­ سازی تدریجی مباحث مورد بحث، از جمله نکات مهم است.

والدین و مربیان معمولاً می­ کوشند نکات و مسائل اخلاقی را در فرصتی کوتاه از طریق گفتاری مستقیم و با پند و اندرز و به صورت تذکرات مکرر، به کودکان منتقل و یا تحمیل کنند، غافل از اینکه این کودکان هستند که خود باید شخصاً این رفتار را واجد شوند، دلایل آن را بپذیرند و با رغبت آن را در صحنه عمل به کار گیرند، نه این که قواعد را ما به آنها دیکته کرده و به اجبار بقبولانیم.  

خطابه­ های لفظی فراوان در شرایط نامناسب کارساز نیست و هرگز روش استدلال منطقی را به کودک نمی ­آموزد، حتی اگر با منطق و استدلال همراه باشد. چون جنبه­ تحمیلی دارد و عامل آن اقتدار و فشار بیرون است. لذا با تغییر شرایط زمان، رفتار کودکان به حالت اول بر می­گردد. تنبیه و یا تشویق در چنین شرایطی، که مقررات به صورت اجباری و با فشار به آنها تحمیل می ­گردد، خیلی کارساز نمی­ تواند باشد، زیرا فرد خود شخصاً در سازمان­دهی ذهنی و روانی خویش دخالتی نداشته و به صورتی فعال در کشف و شناخت قضایا به دلیل و استدلال مجهز نگردیده است. لذا کودک تا زمانی که سلطه و اقتدار خارج(فردی و یا گروهی و اجتماعی) حاکم است آن هم در حضور جمع به عمل وادار می­ شود و در صورت تغییر موقعیت و عدم حضور اقتدار فرد و یا گروه، مقررات مراعات نمی­ شود.

مواجه کردن کودک با نتایج منطقی رفتار

یکی از طرق ایجاد و زمینه­ یادگیری و پذیرش آگاهانه کودک، مواجه کردن او با نتایج منطقی رفتارش است؛ مثلاً، کسی که به موقع از خواب بر نمی ­خیزد، از مدرسه ­اش جا می ­ماند؛ و کسی که تکلیفش را انجام نمی­ دهد، در مدرسه مجبور به پاسخگویی در مقابل پیامدهای حاصل از رفتار خویش است. تذکرهای پیاپی، انجام دادن کارها به جای کودک، تشویق و تنبیه­ های لحظه ­ای و آنی کارساز نیست. برای به کارگیری این روش باید صبور بود، سعه­ صدر داشت، شکیبایی پیشه کرد و قاطع و پیگیر، با مهر و محبت رفتار کرد. در کارها و اجرای مقررات انضباطی بگذارید کودک خودش بیاموزد، سعی نکنید راه ­حل های بسته­ بندی شده خود را به او دیکته کنید. هنگامی که با بدرفتاری و عکس­ العمل های نامناسب و عدم رعایت مقررات رو به رو می­ شویم نباید زود کنترل خود را از دست بدهیم، بلکه بهتر است از واکنش سریع و شدید خودداری کرده و عکس ­العمل های خود را تا زمانی که بتوان با آنان به آرامی و احترام برخورد کرد، به تعویق اندازیم.

حفظ واقع بینی و اجتناب از برخورد شدید، از عوامل بسیار مهم در فضاسازی و ایجاد زمینه برای رسیدن به نتیجه­ منطقی رفتار است. نباید بدرفتاری کودک را توهین به خود تلقی کرد. موقعی که کودکان می ­خواهند چیزی را یاد بگیرند بطور طبیعی در انجام آن، خطا و اشتباه دارند و ما باید خطا و اشتباهات آنها را، همان­طور که در مسائل آموزشی، طبیعی می ­دانیم؛ در مسائل اخلاقی و پرورشی نیز طبیعی، تلقی کنیم، زیرا هر اشتباهی برای کودکان حکم یک تجربه آموزشی را دارد نه تخطی از اختیارات و دستورات مربی و والدین. نتایج منطقی گاهی نتیجه­ تجربه­ طبیعی کودک در رابطه با موقعیتهای ذهنی و اجتماعی است که کودکان از آن درس می­ گیرند؛ چرا که کودک و نوجوان در صورتی که در برخوردها مجال کافی برای اندیشیدن بیابد، بطور منطقی رفتارش را با نتایج آن مرتبط می ­سازد. لذا باید اولیاء و مربیان در فضای خانه و مدرسه، شرایط را طوری فراهم سازند که کودکان آگاهانه به نتایج منطقی رفتارشان برسند و اصول و مقررات اخلاقی را یاد بگیرند و بپذیرند.

باید قبل از به کار بردن این روش، بر بهبود رابطه خودتان با آنان، بر اساس ایجاد دلگرمی و احترام متقابل بکوشید. لحن کلام و تن صدا نشانگر مهربانی یا عدم مهربانی مربی خواهد بود. باید با قاطعیت و مهربانی سخن گفت تا کودک در یک احساس خوشایندی که برایش فراهم می ­شود آزادانه به رفتار و عواقب کارهایش بیندیشد و به نتیجه­ اعمالش پی ببرد. در این موقعیت، کودک نباید احساس فشار و یا رنجشی بکند که بر نتیجه­ گیری منطقی و عقلی وی تأثیز منفی بگذارد و از فکر کردن باز ماند. بعضی اوقات برخوردهای تند، تأثرات روحی و عاطفی شدیدی در کودک به بار می ­آورد و او را به لجبازی و مقابله به مثل می­ کشاند و در نتیجه، مانع نتیجه­ گیری منطقی کودک می­ شود. ایجاد فضای محبت­ آمیز همراه احترام متقابل و دادن امنیت و اعتماد به نفس، زمینه­ احساس خوشایندی و آزادی کودک را فراهم می­سازد و از این رو بطور طبیعی در مورد اعمال درست و نادرست خود می ­اندیشد و به نتایج آن پی می­برد.

آنچه موجب عکس ­العمل های ناسنجیده و برخوردهای لحظه ­ای کودکان می­ گردد همان صدمه دیدن شخصیت و رنجیدگی عاطفی است. برخوردهای شدید و توهین ­آمیز والدین یا مربی سبب می­شود کودک به جای تفکر درباره­ رفتارش به موضع­ گیری دفاعی کشانیده شود و در این هنگام، دیگر مجالی برای منطقی فکر کردن او باقی نماند.

زمانی که کودک فرصت فکر کردن پیدا کند، از رفتار بد و یا خوب خود متأثر می­ شود، آثار و نتایج آن را به رفتار خود ربط می­ دهد و به نتیجه منطقی می­ رسد و در نتیجه به تشویق وی به ادامه و یا توقف از عمل می ­انجامد.

   

 

رحلت حضرت معصومه سلام الله علیها

رحلت حضرت معصومه سلام الله علیها

مردم شهر قم وقتی خبر حرکت آن حضرت را به شهر قم شنیدند، به استقبال ایشان شتافتند و عده فراوانی از مردم، پیاده و سواره به محضر ایشان رسیدند و در روز 23 ربیع الاول سال 201 هجری قمری  شهر قم به قدوم مبارک حضرت فاطمه معصومهعلیها السلام زینت یافت. ایشان هفده روز در قم زندگی کردند و سرانجام پیش از روشن شدن دیدگان مبارکشان به دیدار برادر، با اندوه فراوان دیده از جهان فرو بستند. مردم قم نیز با تجلیل فراوان پیکر پاک ایشان را تشییع کردند و در محل کنونی به خاک سپردند.

نامه به جوانان عراقی

نامه به جوانان عراقی

نامه حضرت آیت‌الله خامنه‌ای خطاب به جوانان عزیز عراقی منتشر شد. متن و ترجمه این نامه که به زبان عربی نوشته شده است به این شرح است: