پنجشنبه 05 تير 1399 در 12:50
23 3
پنجشنبه 05 تير 1399 در 12:50

تحول نظام آموزشی در افق «ایده دولّت-جامعه-تمدّن اسلامی»

رهبر انقلاب اسلامی در سخنرانی تلویزیونی خود به مناسبت سی و یکمین سالگرد ارتحال امام خمینی(ره)، ضمن پرداختن به موضوع تحول‌آفرینی‌های امام(ره)، تحول‌خواهی و الزامات آن را تبیین نمودند. یکی از محورهای تحولی که حضرت آیت‌الله خامنه‌ای به آن اشاره کردند تحول آموزشی در دانشگاه‌ها و مدارس بود: «در زمینه‌ی مسائل آموزشی ما واقعاً احتیاج داریم به تحوّل. تحوّل در زمینه‌ی مسائل آموزش این است که ما آموزش‌های دانشگاهی و دبیرستانی را، حتّی دبستانی را، آموزش‌های عمقی قرار بدهیم؛ عمقی، کاربردی، نه صرفاً حفظی؛ درس‌ها و بحث‌های فایده‌محور را مطرح بکنید.» بدین منظور در یادداشتی آقای دکتر احمد نادری، استاد انسان‌شناسی سیاسی، پژوهشگر و رئیس مؤسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی دانشگاه تهران، مسئله تحول آموزشی را بررسی کرده است:

تحول نظام آموزشی در افق «ایده دولّت-جامعه-تمدّن اسلامی»

دانشگاه به‌معنای امروزی آن را به تعبیری می‌توان حاصل تغییراتی دانست که در فرایند تجدّد در غرب رخ داده است. بدین معنا، دانشگاه زمانی شکل گرفت که دولت-ملّت‌‌ها به‌دنبال ایده‌ای ملّی برای بسط خود بودند. درواقع، دانشگاه مسیر اصلی و غایت جامعه و تربیت شهروندان برای اداره و پیشرفت را تعیین می‌کرد و بنابراین، «دانشگاه ملّی» در خدمت «ایده دولت ملّی» بود. از این‌ جهت، دانشگاه به‌عنوان نیروی حیات‌بخش و موتور محرکه‌ی جامعه محسوب می‌شود و نیز «علم» به‌عنوان امری سودمند تلقی شده که می‌تواند جهت‌بخش و مثمرثمر حیات جمعی بشر باشد.

مطالعه‌ی تاریخ علم به‌ویژه در دوران مدرن، نشانگر این حصر عقلی و منطقی یاد شده است؛ اینکه نوسازی زیست اجتماعی منوط به دگرگونی نظام آموزشی و به‌ویژه نهاد آموزش عالی بوده و «دانشگاه ایده‌آل» نیز برآمده از سنت فکری و علمی هر جامعه‌ای است و نسبتی با آن پیدا می‌کند. در این صورت، دانشگاه ایده‌آل هر جامعه‌ای مختص به آن است و با تاریخ‌مندی، به «فهم مسائل» جامعه خود می‌نگرد. همین منطق جای این سؤال یا اشکال را باز می‌کند که چرا نظام آموزشی در جامعه ایران نتوانسته است که نقشی جدی در این زمینه داشته باشد و در خدمت «ایده دولّت-جامعه-تمدّن اسلامی» قرار گیرد؟ و متاسفانه علی‌رغم برخی تلاش‌ها و صد البته دغدغه‌مندی‌های بیشتر، اما همچنان مسئله‌ی آموزش در ایران را باید با نوعی رهاشدگی یا سردرگمی معنا کرد. مسئله‌ای که رهبر حکیم انقلاب اسلامی مکرر بدان اشاره و تأکید داشته‌اند: «آموزش و پرورش کنونی کشور ما، ساخته و پرداخته فکر ما و برنامه‌های ما و فلسفه ما نیست، بنای کار بر آن فلسفه‌ای نبود که ما امروز دنبال آن فلسفه هستیم».(۱)

بخشی از پاسخ به پرسش یادشده را باید در بحران سیاست‌گذاری، برنامه‌ریزی و مدیریت نظام آموزشی جست‌وجو کرد. علی‌رغم وجود دو سند بالادستی مهم یعنی «سند تحوّل بنیادین آموزش و پرورش» و «سند اسلامی شدن دانشگاه‌ها»، اما همچنان بخش قابل توجهی از معضل نظام آموزشی کشور به فقدان برنامه‌ها و سیاست‌های کاربردی، با ضریب تأثیر معیّن در نسبت میان نهادهای قانون‌گذار، سیاست‌گذار و مجری آموزش و پژوهش در کشور باز می‌گردد. معیارها و موازینی که قابلیت سنجش، بازخوردگیری و ارزیابی مستمر داشته باشند و مسیر تحوّل را به‌صورت دقیق نشان دهند. چنین نقصانی را در شرایطی شاهد هستیم که امروزه می‌بینیم بسیاری از نخبگان جوان ما در قامت مشاور و برنامه‌ریز نهادهای علمی معتبر در جهان فعالیت نموده و منشأ تأثیرات بسزایی هستند. لذا استفاده بهینه از این ظرفیت و سرمایه‌ی انسانی غنی که طی چهار دهه‌ی گذشته ایجاد شده است، باید در صدر اولویت‌های مسئولان و نهادهای مأمور در حوزه‌ی تحوّل نظام آموزشی قرار گیرد. این مهم مبتنی بر روح بیانیه‌ی مأموریتی انقلاب اسلامی در گام دوم نهضت الهی مردم ایران است که توسط رهبر معظّم انقلاب، اعلام و ابلاغ گردیده است.

آنچه از تحوّل عمیق و همه‌جانبه‌ی نظام آموزشی مقصودنظر است و رویکرد رهبر فرزانه‌ی انقلاب نیز ما را بدان رهنمون می‌سازد، می‌تواند در مفهوم «انقلاب آموزشی» تجلّی عینی یابد. انقلابی که از قالب و ساختارهای نظام آموزشی تا محتوای تمام اجزای منظومه‌ی آموزش در کشور را شامل می‌شود؛ آن‌گونه که در بیانات اخیر رهبر انقلاب به گوش جان شنیدیم: «در زمینه‌ی مسائل آموزشی ما واقعاً احتیاج داریم به تحوّل. تحوّل در زمینه‌ی مسائل آموزش این است که ما آموزش‌های دانشگاهی و دبیرستانی را، حتّی دبستانی را، آموزش‌های عمقی قرار بدهیم؛ عمقی، کاربردی، نه صرفاً حفظی؛ درس‌ها و بحث‌های فایده‌محور را مطرح بکنید».(۲) بر این مدار و به‌منظور تحقّق ابعاد دقیق تحوّل نظام آموزشی، موضوعاتی چون «مهارت‌‌آموزی و آموزش‌های مهارت‌محور»، «شیوه‌های تأمین مالی کارآمد و اسلامی نهادهای آموزشی»، «بهره‌گیری از فناوری‌های نوین آموزشی»، «اعتقاد راهبردی و عمیق مسئولان و مدیران به عدالت آموزشی و توسعه فرصت‌های برابر برای همه‌ی اقشار در سراسر کشور»، «طراحی سازوکار تعیین دقیق میزان اجرا و تحقق قوانین عمومی و اختصاصی حوزه‌ی آموزش»، «تقویت نقش و ابزارهای نظارتی نهادهای تقنینی و سیاست‌گذار حوزه آموزش»، «توجه اکید به سرمایه‌ی انسانی و کادر حوزه‌ی آموزش کشور با بازنگری اساسی در روندهای جذب، ارتقاء، حقوق و شرایط خدمت» و نیز «طراحی سازوکارهای الزام قانونی صنایع، سازمان‌ها و نهادهای عمومی، دولتی و خصوصی کشور نسبت به ارائه‌ی پیوست علمی برای کلیه‌ی فعالیت‌های خود با مشارکت مستقیم دانش‌آموختگان دانشگاهی و حوزوی» می‌توانند به‌عنوان برخی از اهمّ محورهای انقلاب آموزشی و تحوّل همه‌جانبه‌ی نظام آموزشی در کشور، موردنظر نهادهای ذی‌ربط من‌جمله شورای‌عالی انقلاب فرهنگی، کمیسیون آموزش و تحقیقات مجلس شورای اسلامی و وزارتین مربوطه قرار گیرد. امید که با عنایت خداوند متعالی و تحت توجهّات حضرت ولی‌عصر ارواحنا فداه، مسیر تعالی و پیشرفت ملّت عزیر و سرافزار ایران در افق تمدّن‌سازی اسلامی با سرعتی بیش از پیش پیموده گردد.


۱) ۱۳۸۶/۰۵/۰۳
۲) ۱۳۹۹/۰۳/۱۴

خاطرۀ شهدا را در مقابل طوفان تبلیغات دشمن زنده نگهداریم

خاطرۀ شهدا را در مقابل طوفان تبلیغات دشمن زنده نگهداریم

دفاع مقدس با ستاره‌های درخشان شهدا جلوه‌نمایی می‌کند. ضمن گرامیداشت «هفتۀ دفاع مقدس»، وظیفۀ قدردانی از ایثارگران به‌ویژه شهیدان، فریضه‌ای عینی، تعینی و همیشگی است. بزرگداشت شهید یعنی اصالت بخشیدن به آن هدف‌ها و تشویق به آن عمل و تقدیس آن ایثار، تکریم شهیدان به آن است که این ملت هرگز در برابر سلطه‌گران مستکبر سرخم نکند. یاد شهیدان باید همیشه در فضای جامعه زنده باشد. زنده نگهداشتن یاد شهدای انقلاب باعث تداوم حرکت انقلاب است. شهیدان مظهر هدف، تلاش و تداوم هستند. ما در حقیقت، انقلاب، اسلام، قرآن، استقلال، آبرو و حیثیت را از برکت خون پاک شهدای عزیزمان داریم. خون شهیدان تضمین‌کنندۀ استقلال ملت و سربلندی اسلام است. نظام جمهوری اسلامی امروز امانت شهیدان است. خون شهدای انقلاب اسلامی به هدر نرفته است و آنها بودند که به قیمت خون خود، آبروی اسلام، قرآن، پیامبر و استقلال مملکت را حفظ کردند و حرکتی که آنها در این انقلاب از خود نشان دادند در طول تاریخ بی‌نظیر بوده است. چراغ راه آیندۀ ما شعار آزادگی و فداکاری شهدای ماست. با زبان و عملی خالصانه می‌گوییم: «شهدا! ما شما را فراموش نکرده‌ایم ... اصلاً مگر حماسه، شهادت، هویزه، طلائیه، بستان، صدای غرش توپ‌ها، حسین فهمیده‌ها و باکری‌ها، چمران‌ها، آوینی‌ها و ... فراموش شدنی هستند؟ شما در روح و باطن ما جای دارید. اندیشه و تفکر شما در روح و روان جامعۀ ایرانی جای دارد. یاد شما گرامی و راهتان پُررهرو باد.» سرداران دفاع مقدس، الگوی نسل آینده‌ساز انقلاب هستند؛ لذا سیرۀ نظری و عملی آن عزیزان فرا روی ماست که می‌بایست از آن بهره گرفت؛ از این رو، به‌منظورگرامیداشت یاد و خاطرۀ آن عزیزان در «هشت سال دفاع مقدس» و بهره‌برداری از اندیشۀ زلال آنان، بخشی از وصایا و گفته‌های تعدادی از سرداران شهید را تقدیم می‌داریم:

درگذشت استاد محمد علی اعتضاد رضوی

درگذشت استاد محمد علی اعتضاد رضوی

انالله و انا الیه راجعون  بسم الله الرّحمن الرّحیم درگذشت شخصیت فرهیخته، مجرب، متدین، انقلابی، مخلص والگوی عرصه تعلیم و تربیت که عمر گرانسنگ خود را در راه تربیت نسل آینده ساز هزینه نمود. دست اندرکاران کانون مدارس اسلامی کشور را اندوهگین،متاسف و متاثر ساخت.   لازم است این درگذشت را به جامعه فرهنگیان بالاخص همکاران مدارس اسلامی کشور، بیت شریف آن مرحوم و کلیه بازماندگان تسلیت عرض کنیم و از خداوند سبحان برای روح آن بزرگوار علو درجات و برای خانواده محترم به ویژه فرزندان آن عزیز که همچنان در سنگر تعلیم و تربیت فعالیت می نمایند صبرجزیل و طول عمر مسئلت می نماییم. روحش شاد و یادش گرامی باد  کانون مدارس اسلامی کشور